به گزارش نقطه تسلیم، فضای مجازی قزوین در سالهای اخیر، بهویژه شبکههای اجتماعی چون اینستاگرام، شاهد گسترش پدیدهای بهنام فنگشویی بوده که با ظاهری فریبنده تحت عنوان «هنر چیدمان علمی و انرژیزا» به مخاطبان معرفی میشود.
در نگاه اول، فنگشویی شاید تنها یک سبک دکوراسیون منزل بهنظر برسد، اما در بطن خود حامل مفاهیمی است که با اصول جهانبینی توحیدی و سبک زندگی اسلامی در تضاد جدی قرار دارد.
این پدیده در پوششهای جذاب و گاه شبهعلمی، در حال رسوخ به فرهنگ خانوادههای قزوینی است و زنگ خطر یک انحراف آرام اما پیوسته در باورهای دینی جامعه را به صدا درآورده است.
قزوین با پیشینهای عمیق در معماری اسلامی و سبک زندگی سنتی ایرانی-اسلامی، امروز در معرض تهدید سبکهای التقاطی و خرافی قرار گرفته که فنگشویی تنها یکی از نمودهای آن است؛ الگویی که بهجای توکل بر خدا و بهرهگیری از عقل و معارف دینی، به اشیاء بیجان و نمادهای چینی امید میبندد تا آرامش، سعادت و موفقیت را به زندگی انسانها وارد کند.
این در حالی است که آموزههای اسلامی، مسیر دستیابی به آرامش حقیقی را در ارتباط با خداوند، قناعت، نظم معنوی و رعایت اصول اخلاقی میداند، نه جابجایی گلدانها و آینهها بر اساس ادعاهایی که وارداتی بوده و هیچ سنخیتی با فرهنگ و اعتقاد ایرانیان ندارد.
از سوی دیگر، گروههای هدف تبلیغات فنگشویی در قزوین بهطور خاص قشر بانوان و جوانان هستند، پیجهای اینستاگرامی با ترفندهایی چون “دکوراسیون آرامشبخش”، “افزایش انرژی مثبت در خانه” و “چیدمان جذب ثروت”، عملاً مفاهیم خرافی و دور از منطق دینی را در ذهن مخاطبان جا میاندازند.
در این میان، خلا محتواهای بومی و اسلامی درباره سبک زندگی، باعث شده مخاطب ناآگاه بهجای آموزههای غنی فرهنگ ایرانی-اسلامی، به دام تعالیمی بیهویت و سطحی از فرهنگهای بیگانه گرفتار شود.
خطر بزرگتر آنجاست که این روند تنها به حوزه دکوراسیون منزل محدود نمیماند؛ بلکه در حال گسترش به ابعاد روانشناسی، مشاوره خانواده و حتی باورهای فردی درباره موفقیت و سرنوشت است.
در چنین شرایطی، ضرورت طراحی یک جبهه رسانهای فعال برای مقابله با ترویج فنگشویی و بازگشت به اصول سبک زندگی اسلامی در قزوین بیش از هر زمان دیگری احساس میشود؛ این جبهه باید بتواند با استفاده از زبان رسانه، محتوای بومی و روشهای اقناعی، مسیر بازگشت جامعه به ریشههای فرهنگی و اعتقادی خود را هموار سازد.
فنگشویی و تضاد آن با اصل توحید در آموزههای اسلامی
فنگشویی (Feng Shui) یک نظام فکری و عملی چینی است که بر پایه هماهنگی انسان با محیط اطراف، بهویژه در طراحی فضا، چیدمان اشیا و جریان انرژی (چی/chi) استوار است؛ اما این سیستم، از نظر فلسفی، ریشه در تائوئیسم دارد که یک آیین غیرتوحیدی با جنبههایی از طبیعتگرایی عرفانی است.
توسل به اشیا برای دریافت انرژی، در تضاد با توحید افعالی و ربوبی است؛ در آموزههای اسلامی، خداوند منشا و فاعل حقیقی همه نیروها، برکتها، تغییرات و اتفاقات عالم است و اصل سلطنت و وجود باقی از آن خداوند است.
«اللَّهُ خَالِقُ کُلِّ شَیْءٍ» (زمر، ۶۲) “”خداوند آفریننده هر چیزی است.” «قُلِ اللَّهُمَّ مَالِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشَاءُ…» (آل عمران، ۲۶) “و سلطنت را از هر کس که بخواهی جدا میکنی و سلطنت را از هر کس که بخواهی جدا میکنی”
اگر کسی باور داشته باشد که چیدن گلدان یا تخت در جهتی خاص، بدون دخالت و اراده خداوند، موجب سعادت یا بدبختی میشود، این تفکر با اصل توحید ناسازگار است.
احتمال افتادن در دام خرافات و نوعی شرک خفی
فنگشویی اگر فراتر رود و به باور به انرژیهای مستقل ماورایی و تاثیر قطعی اشیاء برسد، شباهتهایی با خرافهپرستی و حتی بتپرستی دارد، پیامبر اسلام (ص) و اهل بیت (ع) در احادیث متعددی با مظاهر شرک خفی و وابستگیهای بیمبنا به اشیا مقابله کردهاند.
اسلام با بهرهگیری خردمندانه از طبیعت مشکلی ندارد، مثلا توصیههای طب سنتی، معماری اسلامی، یا بهرهمندی از نور، تهویه و زیبایی، همه قابل دفاع هستند؛ ولی وقتی ارتباط علّی و ماورایی بدون پشتوانه عقلی یا شرعی ایجاد شود، مورد ردّ قرار میگیرد.
دیدگاه علما و پژوهشگران
دیدگاه عمومی مراجع درباره باورهایی که اشیاء یا نمادها را مستقل از ارادهی خدا واجد تأثیر مؤثر میدانند، واضح و هشداردهنده است:
مقام معظم رهبری با استناد به آیه قرآن، تاکید دارند که پذیرش بیمنطق عادات یا نظامهای اجتماعی که منتهی به وابستگی غیرالهی میشود، در حقیقت شکلی از شرک است. (۱)
حجتالاسلام محسن شریعتی معتقد است بسیاری از نمادهای فنگشویی ممکن است منجر به توسل خرافی، تمرکز بر انرژی مستقل و حتی شکلهایی از بتپرستی مدرن شود؛ او میگوید استفاده از این نمادها و امید بستن به اثر مستقلی از آنها خرافه است. (۲)
دکتر سید کاظم موسوی (پژوهشگر عرفان) فنگشویی را «بتپرستی مدرن» مینامد و ریشهاش را در عرفان بودایی معرفی میکند. او معتقد است سادهزیستی مطرحشده در این روش، با سادگی اسلامی قابل جمع نیست و اصول اسلامی را به آشفتگی میکشاند. (۳)
مجید ابهری (هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی) با اینکه برخی تاثیرات محیط منظم و پاک را بر آرامش انسانی پذیرفتهاند، میگوید فنگشویی بیشتر تکرار باورهای اسلامی در قالبی خارجی و بدون پشتوانه توحیدی است. او همچنین نسبت به تأثیر مجسمهها یا نمادهای زائد هشدار داده و اشاره میکند که اینها احتمالاً بر روان ضمیر ناخودآگاه افراد تأثیر منفی دارند. (۴)
تائوئیسم (Taoism) و تعارض آن با اسلام
تائو بهمعنای “راه” یا “اصل نخستین طبیعت” است که در آیین تائوئیسم به عنوان یک جریان خودجوش، بیخدا (در مفهوم توحیدی) و بیغایت نهایی تعریف میشود؛ تائوئیسم یک جهانبینی “پانتهایستی” (همهچیز خدایی) دارد که قائل به یک خدای شخصی و آگاه و قادر متعال نیست.
به عبارت دیگر تائوئیسم با توحید خالقیت، ربوبیت و عبودیت اسلامی ناسازگار است و نوعی طبیعتپرستی فلسفی محسوب میشود.
چاکرا (Chakra) و تعارض با اسلام
در مفهوم چاکرا این چنین آمده است که مراکز انرژی فرضی در بدن هستند که بر مبنای آموزههای هندوئیسم و بودیسم، جریان انرژی حیاتی (پرانا یا کی/چی) را در بدن هدایت میکنند؛ این باورها مدعی هستند که باز و بسته شدن چاکراها بر سلامت روح و جسم تأثیر مستقیم و مستقل دارد.
بنابراین چاکراها بهعنوان عوامل مستقل از اراده خداوند در نظر گرفته شده و برخلاف توحید اسلامی هستند و نوعی “شرک خفی” و “خرافهگرایی” تلقی میشوند.
انرژی چی (Qi/Chi) و تعارض با اسلام
در مفهوم چی آمده است که “چی” در فرهنگ چینی به نیروی حیاتی جهان و بدن اطلاق میشود که در فلسفههای شرقی، منشأ تمام تحرکات و حیات است؛ این انرژی معمولاً بهعنوان نیرویی مستقل و خودکار، بدون نیاز به اراده و مشیت الهی مطرح میشود و از آنجایی که با توحید افعالی و ربوبی اسلام ناسازگار است، در حقیقت یک نوع خرافهگرایی طبیعیگرا محسوب میشود.
اسلام پذیرای نظام علت و معلول طبیعی است، اما این علل و عوامل را مستقل از اراده خداوند نمیداند؛ به همین دلیل، هر باوری که علل مادی یا معنوی را منشأ مستقل خیر و شر بداند، در تعارض با اسلام قرار میگیرد.
فنگشویی (Feng Shui) اگرچه در ظاهر یک روش برای نظم و زیباسازی محیط به نظر میرسد، اما وقتی با باورهای شبهماورایی و فلسفههای شرقی همراه شود، میتواند بهمرور اعتقادات اسلامی را سست و تضعیف کند، این پدیده در ظاهر آرام و غیرملموس اتفاق میافتد، اما ریشههای اعتقادی عمیقی را هدف قرار میدهد.
جایگزین کردن توکل به خدا با توسل به اشیاء و فضاها، نفوذ “شرک خفی” (شرک در تدبیر و افعال) در ذهن، افزایش “وابستگیهای خرافی” در زندگی روزمره، ایجاد یک جهانبینی التقاطی و خطرناک، حذف مفاهیمی مانند قناعت و زهد و جایگزینی رفاهطلبی افراطی با مصرف گرایی و تجملگرایی از تبعات فنگشویی است.
چرا فنگشویی در قزوین به یک تهدید اعتقادی و فرهنگی تبدیل شده است؟
۱ – کمتوجهی به “سبک زندگی اسلامی” در رسانههای محلی
در فضای مجازی قزوین، محتواهایی که به آموزش سبک زندگی اسلامی بپردازند کم هستند؛ در عوض صفحات اینستاگرامی که فنگشویی، چاکرا، انرژی مثبت، یوگا و یوگای خنده و عرفانهای شرقی را تبلیغ میکنند رو به افزایشاند که این خلا باعث شده مردم بهسمت الگوهای غربی-شرقی سوق پیدا کنند.
۲ – تبلیغات تجاری فریبنده بهنام “چیدمان علمی و روانشناسی محیط”
بسیاری از این پیجهای اینستاگرامی فنگشویی را بهعنوان “علم طراحی فضا” معرفی میکنند، در حالی که با شبهعلم آمیخته است و مخاطب متوجه نمیشود این مبانی به آرامی توحید اعتقادی او را تضعیف میکنند.
۳ – نفوذ این باورها در میان “مادران خانهدار و جوانان”
قشر زیادی از دنبالکنندگان پیجهای فنگشویی در قزوین، مادران و زنان جوانی هستند که به دنبال آرامش در فضای منزل یا حل مشکلات خانوادگیاند و از این طریق ناخواسته در دام باورهای خرافی میافتند؛ حتما شما هم با خواندن این مطلب افرادی در نزدیکی خودتان دارید که مدام حرف از انرژی محیطی میزنند!
۴ – شبکهسازی افراد شبهروشنفکر با شعارهای سلامت روان و انرژی مثبت
افرادی که آشنایی جدی با معارف اسلامی ندارند اما در فضای اینستاگرام خود را مشاور سبک زندگی معرفی میکنند، با ابزار “فنگشویی” و “چیدمان انرژیزا” عملاً باورهای التقاطی و خرافهمحور را در جامعه ترویج میکنند.
فعالیت فنگشویی از سوی بانوان قزوین
بر اساس گزارشهای جمعآوری شده، یکی از بانوان فعال در عرصه فنگشویی در یکی از دستگاههای دولتی قزوین مشغول به فعالیت است که از قضا با تذکرات نهادهای نظارتی اداره نیز روبرو شده، اما همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد.
دومین بانوی فعال در عرصه فنگشویی در حوزه ورزش و یوگا فعال بود و یک نفر دیگر به تازگی در فضای اینستاگرام با دنبال کنندگان قابل توجهی به فنگشویی میپردازند؛ هنوز هیچ ارادهای برای برخورد با این تفکرات الحادی به چشم نمیخورد و سکوت حوزه علمیه قزوین نیز در این رابطه باید شکسته شود.
یک پیج مهم مرتبط با فنگشویی در قزوین (م.ف) بیش از ۱۳۰ هزار دنبالکننده دارد! علاوه بر این، صدها پست و ریلز با هشتگهایی مانند #فنگشویی_قزوین، #دکوراسیون_انرژی، #شمعتراپی_قزوین منتشر شدهاند که بازدید، لایک و کامنت زیادی گرفتهاند؛ این آمار نشان میدهد حداقل چند هزار نفر در قزوین بهصورت فعال درگیر دنبالکردن محتوای فنگشویی هستند.
راهکار مقابله با گسترش فنگشویی در فضای مجازی قزوین
الف) تولید محتوای بومی اسلامی درباره سبک زندگی و معماری اسلامی: یکی از اولویتهای اصلی برای نهادهای تبلیغی و تبیینی راهاندازی پیجهای اینستاگرامی با رویکرد معماری اسلامی، چیدمان سنتی قزوین، و فلسفه آرامش در آموزههای دینی است که باید در دستور کار قرار گیرد.
ب) افشاگری علمی درباره فنگشویی: با استفاده از زبان ساده، باید توضیح داد که فنگشویی نه علم تجربی است و نه مورد تایید عقل یا دین، بنابراین نقدهای علمی را باید مردمیسازی کرد.
ج) استفاده از ظرفیت روحانیون و مشاوران دینی: به حضور موثر و فعال روحانیون جوان و آشنا به رسانه نیاز است تا به شبهات عرفانی و اعتقادی پاسخ دهند.
د) حمایت رسانهای از تولیدکنندگان محتوای اسلامی-فرهنگی: رسانههای محلی، مثل سایتهای خبری و صفحات رسمی استان باید با معرفی صفحات سالم و تولید محتوا درباره خطرات خرافهگرایی وارد میدان شوند.
هـ) تولید اینفوگرافیک و ویدئوهای کوتاه: محتوای گرافیکی جذاب با شعارهای هشداردهنده (مثل: “انرژی مثبت را از خدا بگیر، نه از گلدان و شمع!”) باید در فضای مجازی منتشر شود.
نیم نگاه: این سرطان خرافهگرایی، ابتدا سلولهای ضعیفتر جامعه یعنی قشر ناآگاه، زنان خانهدار و جوانان جویای آرامش را آلوده میکند، سپس با تکرار در فضای مجازی، فرهنگ عمومی شهر را به سمتی میبرد که باور به اشیاء و نمادها بر توکل به خداوند غلبه پیدا کند؛ پیجهای فنگشویی قزوین با هزاران دنبالکننده، محتواهایی منتشر میکنند که زیرپوستی، مردم را به توسل به مجسمه، شمع، آینه و گلدان برای کسب آرامش و موفقیت سوق میدهند؛ همانگونه که در دوران جاهلیت، بتها را برای برکت و امنیت در خانه میگذاشتند.
خطر بزرگتر آنجاست که این غده خرافه، بهدلیل ظاهر آرام و فریبنده خود، در برابر سیستم ایمنی فرهنگی جامعه شناسی نمیشود. رسانهها خاموشاند، آموزش و پرورش سکوت کرده، و حتی نهادهای دینی از شدت تهاجم مطلع نیستند یا آن را جدی نگرفتهاند. در نتیجه، فنگشویی آرام آرام ریشههای اعتقاد به قضا و قدر، رضایت به مشیت الهی، و معنویت قرآنی را تضعیف کرده و بهجای آن وابستگی به ظواهر و نمادها را نهادینه میکند.
اگر امروز جامعه قزوین به مقابله فعال با این سرطان فکری اقدام نکند، در آیندهای نهچندان دور شاهد رشد شتابان آن در تمام لایههای اجتماعی، حتی در نهاد خانواده، روانشناسی و آموزش خواهیم بود. فنگشویی آغاز یک انحراف است؛ پایان آن ممکن است فروپاشی ایمان نسل جدید به خداوند و حقیقت معنویت باشد.
- پایگاه حفظ و نشر آثار رهبری[↩]
- موسسه شاخص[↩]
- نقد عرفانهای کاذب[↩]
- جنگ نرم و شناسایی ابرهای تاریکی دشمن[↩]
دانش آموخته علوم سیاسی، خبرنگار حوزه اجتماعی و فرهنگی
