به گزارش نقطه تسلیم، فرض کنید پیامی از شماره‌ای ناشناس دریافت می‌کنید که می‌گوید حساب بانکی‌تان تا چند دقیقه دیگر مسدود می‌شود؛ پیام رسمی به نظر می‌رسد و لینکی هم دارد که شما را به صفحه‌ای آشنا می‌برد، شاید در همان لحظه، از روی نگرانی روی آن بزنید.
گاهی خطر نه از نقص یک دستگاه، بلکه از پیامی آغاز می‌شود که درست در زمان مناسب و با اطلاعاتی آشنا به دستمان رسیده است، برای شناخت این موقعیت‌ها، باید دو مفهوم را بشناسیم: مهندسی اجتماعی و هوش متن‌باز.
مهندسی اجتماعی؛ فریب به‌جای نفوذ فنی
مهندسی اجتماعی (Social Engineering) یعنی سوءاستفاده از اعتماد، احساسات یا عادت‌های انسان برای رسیدن به هدفی مانند گرفتن پول، اطلاعات یا دسترسی به یک حساب. در این روش، مهاجم ممکن است به‌جای آنکه نخست سراغ شکستن یک سامانه برود، بکوشد فرد را متقاعد کند کاری انجام دهد؛ مثلاً پیوندی را باز کند، اطلاعاتی را بفرستد یا کدی را که برایش پیامک شده در اختیار دیگری بگذارد.
این فریب می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد: ایمیلی با ظاهر سازمانی، پیامکی به نام یک سرویس آنلاین یا تماس تلفنی از کسی که خود را همکار یا کارمند پشتیبانی معرفی می‌کند؛ گاهی فرستنده ادعا می‌کند مشکلی فوری پیش آمده؛ گاهی هم وعده جایزه یا تخفیفی ویژه می‌دهد، جعل هویت، ایجاد ترس و فشار زمانی، و تکیه بر اعتماد یا کنجکاوی، از شیوه‌هایی هستند که چنین پیام‌هایی را باورپذیر می‌کنند.
هوش متن‌باز چیست؟
هوش متن‌باز (OSINT) به جمع‌آوری و تحلیل اطلاعاتی گفته می‌شود که از منابع عمومی و قانونی در دسترس هستند، شبکه‌های اجتماعی، وب‌سایت‌ها، خبرها، پروفایل‌های حرفه‌ای، اطلاعات عمومی شرکت‌ها و تصاویر منتشرشده در اینترنت، نمونه‌هایی از این منابع‌اند. بررسی این اطلاعات به‌خودی‌خود به معنی هک‌کردن یا دسترسی غیرمجاز نیست؛ روزنامه‌نگاران، پژوهشگران و کارشناسان امنیتی نیز برای کارهای قانونی و مفید از این روش بهره می‌برند.
بااین‌حال، عمومی‌بودن اطلاعات به این معنا نیست که انتشار یا کنار هم گذاشتن آن‌ها همیشه بی‌خطر است؛ جزئیاتی که هرکدام به‌تنهایی معمولی به نظر می‌رسند، ممکن است وقتی با هم جمع شوند، تصویر روشن‌تری از زندگی یا کار یک فرد بسازند.
وقتی اطلاعات عمومی به فریب کمک می‌کند
برای نمونه، یک عکس عمومی ممکن است از محل کار یا سفر فرد سرنخ بدهد و یک مطلب دیگر نام همکار یا علاقه‌ای شخصی را آشکار کند، مهاجم می‌تواند از چنین شناختی برای فرستادن پیامی استفاده کند که ظاهراً به همان فرد، شغل یا موقعیت مربوط است.
این پیوند میان اطلاعات عمومی و فریب، به معنای آن نیست که هر انتشار عادی به حمله منجر می‌شود؛ اما نشان می‌دهد چرا باید به جزئیاتی که بی‌دلیل در دسترس همه قرار می‌دهیم توجه کنیم.
اگر پیامی درباره موضوعی آشنا دریافت کردید، آشنایی به‌تنهایی نشانه اصالت آن نیست؛ پیش از پاسخ‌دادن یا بازکردن پیوند، از راهی جداگانه هویت فرستنده را بررسی کنید؛ برای مثال، با شماره‌ای که خودتان از منبع رسمی پیدا کرده‌اید تماس بگیرید.
چرا فریب مؤثر است؟
فریب‌خوردن الزاماً به ساده‌لوح‌بودن فرد ربطی ندارد، اعتماد به کسی که خود را همکار یا نماینده یک سازمان معرفی می‌کند، واکنش طبیعی به یک پیام آشناست اما ترس از از دست‌دادن پول یا دسترسی، عجله، کنجکاوی و فشار زمانی می‌تواند فرصت بررسی را کم کند.
گاهی هم پیام با نام و عنوانی معتبر همراه است یا در برابر یک اقدام، پاداشی وعده می‌دهد، حتی افراد آگاه نیز در شرایط پراسترس ممکن است تصمیم نادرستی بگیرند؛ مکث‌کردن، به‌ویژه وقتی پیامی تهدیدآمیز یا بسیار فوری است، بخشی از تصمیم‌گیری امن است.
چگونه از خودمان محافظت کنیم؟
۱. اطلاعات شخصی غیرضروری، مانند جزئیات برنامه روزانه یا اطلاعات تماس اعضای خانواده، را عمومی نکنید و پیش از انتشار هر مطلب، فکر کنید آیا همه مخاطبان باید آن را ببینند یا نه.
۲. تنظیمات حریم خصوصی شبکه‌های اجتماعی را بررسی کنید، مشخص کنید چه کسانی می‌توانند نوشته‌ها، تصاویر و فهرست ارتباطات شما را ببینند؛ تنظیمات قدیمی ممکن است با نیاز امروزتان سازگار نباشد.
۳. پیش از بازکردن پیوند، نام فرستنده و نشانی مقصد را بررسی کنید، پیام‌های ناخواسته را با نشانی وب یا برنامه رسمی که خودتان باز کرده‌اید مقایسه کنید.
۴. درخواست غیرمنتظره برای رمز عبور، کد تأیید یا اطلاعات مالی را جدی بگیرید، این کدها را در اختیار تماس‌گیرنده یا فرستنده پیام نگذارید، حتی اگر ادعا کند از یک سازمان معتبر تماس گرفته است.
۵. هنگام دریافت پیام فوری یا تهدیدآمیز، مکث کنید؛ برای تصمیم‌گیری چند دقیقه وقت بگذارید و پیام را از مسیری مستقل بررسی کنید؛ فوریت، دلیل خوبی برای کنارگذاشتن احتیاط نیست.
۶. احراز هویت دومرحله‌ای را برای حساب‌های مهم فعال کنید، این روش، افزون بر رمز عبور، یک مرحله تأیید دیگر می‌خواهد و می‌تواند در برابر برخی تلاش‌ها برای ورود غیرمجاز کمک‌کننده باشد.
۷. برای حساب‌های مختلف رمزهای عبور متفاوت و قوی انتخاب کنید؛ اگر یک رمز در دسترس دیگران قرار گرفت، استفاده از رمزهای جداگانه احتمال آسیب‌دیدن حساب‌های دیگر را کمتر می‌کند.
۸. هویت تماس‌گیرنده یا فرستنده را از راهی مستقل بررسی کنید؛ برای نمونه، خودتان شماره رسمی سازمان را پیدا کنید یا از همکارتان در یک گفت‌وگوی جداگانه بپرسید که پیام واقعاً از طرف او بوده است.
۹. اطلاعات قدیمی منتشرشده در اینترنت را هم بررسی کنید؛ اگر امکان دارد، نوشته‌ها یا تصاویر غیرضروری را حذف کنید یا دسترسی به آن‌ها را محدود سازید.
۱۰. با اعضای خانواده، به‌ویژه کودکان و سالمندان، درباره پیام‌های مشکوک و درخواست کد یا پول گفت‌وگو کنید؛ توافق کنید که در موقعیت‌های نگران‌کننده پیش از هر اقدامی با فردی مورد اعتماد مشورت کنند.
امنیت با یک مکث آغاز می‌شود
ابزارهای امنیتی مهم‌اند، اما امنیت دیجیتال فقط به آن‌ها وابسته نیست؛ مدیریت اطلاعات شخصی و سنجیده تصمیم‌گرفتن نیز نقش مهمی دارد. در برابر هر پیام غیرمنتظره، یک مکث کوتاه و یک بررسی مستقل می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند/
پژوهشگر حوزه مدیریت و کارآفرینی، خبرنگار
