به گزارش خبرنگار نقطه تسلیم، مجمع مشورتی نظام مسائل استان قزوین مجموعه‌ای است که ذیل مجمع نظام مسائل کشور و زیر مجموعه مرکز پژوهش‌های مجلس است؛ این مجمع در حوزه‌های مختلف مسائل استان را بررسی و تحلیل کرده و نظام مسائل استان را تدوین می‌کند.
به دلیل اهمیت وضعیت اقتصادی کشور و نیز استان قزوین به سراغ دبیر کمیسیون اقتصادی استان رفتیم تا وضعیت استان قزوین را از نگاه دبیر این کمیسیون مورد بررسی قرار دهیم. در ادامه متن این گفت و گو را می‌خوانید:
نقطه تسلیم. مهم‌ترین مسائل و چالش‌های اقتصادی استان قزوین از نگاه کمیسیون اقتصادی چیست.
استان قزوین به دلیل موقعیت جغرافیایی مناسب، نزدیکی به بازار بزرگ تهران، برخورداری از شهرک‌ها و نواحی صنعتی متعدد، ظرفیت‌های قابل‌توجه کشاورزی، نیروی انسانی متخصص و قرار گرفتن در مسیرهای ارتباطی مهم کشور، از قابلیت‌های ارزشمندی برای توسعه اقتصادی برخوردار است؛ با این حال، بهره‌گیری کامل از این ظرفیت‌ها مستلزم شناسایی دقیق مسائل، اولویت‌بندی مشکلات و اتخاذ تصمیمات مبتنی بر مطالعات کارشناسی است.
از مهم‌ترین محورهایی که نیازمند بررسی و پیگیری جدی در اقتصاد استان هستند، می‌توان به مشکلات تأمین مالی واحدهای تولیدی، ناترازی انرژی و محدودیت‌های زیرساختی، هزینه‌های بالای تولید، چالش‌های بازار کار و اشتغال، بهره‌وری پایین برخی فعالیت‌های اقتصادی، مشکلات بخش کشاورزی و صنایع تبدیلی، محدودیت‌های سرمایه‌گذاری و ضرورت تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد.
نکته مهم این است که مسائل اقتصادی استان نباید به‌صورت جزیره‌ای بررسی شوند؛ زیرا مشکلاتی مانند کمبود سرمایه در گردش، ناپایداری انرژی، ضعف بازاررسانی و دشواری تأمین مواد اولیه، می‌توانند به‌صورت هم‌زمان بر تولید، اشتغال، صادرات و درآمد خانوارها اثر بگذارند.
نقطه تسلیم. با توجه به جایگاه صنعتی قزوین، مهم‌ترین مشکلات بخش تولید و صنعت استان چیست.
صنعت یکی از محورهای مهم اقتصاد استان قزوین است؛ اما توسعه صنعتی پایدار صرفاً با افزایش تعداد واحدهای تولیدی محقق نمی‌شود. آنچه اهمیت دارد، افزایش بهره‌وری، ارتقای فناوری، بهبود کیفیت محصولات، توسعه بازارهای داخلی و خارجی و تقویت توان رقابتی بنگاه‌هاست.
در این زمینه، چند موضوع باید در اولویت بررسی قرار گیرد: نخست، تسهیل دسترسی واحدهای تولیدی به منابع مالی و سرمایه در گردش؛ دوم، کاهش آثار محدودیت‌های انرژی بر استمرار فعالیت بنگاه‌ها؛ سوم، اصلاح فرایندهای اداری و کاهش زمان و هزینه دریافت مجوزها؛ چهارم، کمک به نوسازی ماشین‌آلات و توسعه فناوری؛ و پنجم، تقویت ارتباط میان صنایع، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی.
همچنین پیشنهاد می‌شود وضعیت واحدهای صنعتی استان بر اساس شاخص‌هایی مانند ظرفیت اسمی و واقعی تولید، میزان اشتغال، بهره‌وری، بدهی، نیاز سرمایه در گردش، مصرف انرژی و توان صادراتی بررسی شود تا حمایت‌ها به‌صورت هدفمند و متناسب با نیاز هر واحد صورت گیرد.
در این چارچوب، حمایت از بنگاه‌های دارای ظرفیت رشد و اشتغال‌آفرینی باید در کنار برنامه‌ریزی برای تعیین تکلیف واحدهای راکد، نیمه‌فعال و دارای مشکلات ساختاری قرار گیرد.
نقطه تسلیم. برای بهبود وضعیت اشتغال و افزایش درآمد خانوارها چه اقداماتی ضروری است.
اشتغال پایدار زمانی شکل می‌گیرد که سرمایه‌گذاری مولد، مهارت‌آموزی، توسعه بازار و نیاز واقعی بنگاه‌های اقتصادی به نیروی کار در کنار یکدیگر قرار گیرند. یکی از موضوعات مهم استان، تقویت ارتباط میان آموزش‌های دانشگاهی و فنی‌وحرفه‌ای با نیازهای واقعی بازار کار است.
لازم است دستگاه‌های مسئول، تشکل‌های اقتصادی، دانشگاه‌ها و کارفرمایان در یک سازوکار مشترک، نیازهای مهارتی صنایع و خدمات را شناسایی و برای تربیت نیروی انسانی متناسب با این نیازها برنامه‌ریزی کنند.از سوی دیگر، توسعه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، حمایت از مشاغل تخصصی، گسترش صنایع تبدیلی کشاورزی، تقویت فعالیت‌های دانش‌بنیان و تسهیل ورود جوانان به کسب‌وکارهای مولد می‌تواند به متنوع‌سازی فرصت‌های اشتغال کمک کند.
البته ارزیابی سیاست‌های اشتغال نباید صرفاً بر تعداد مجوزهای صادرشده یا تسهیلات پرداختی استوار باشد؛ بلکه لازم است ماندگاری شغل، سطح درآمد، بیمه‌شدن شاغلان، بهره‌وری و میزان استمرار فعالیت بنگاه‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد.
نقطه تسلیم. بخش کشاورزی استان قزوین با چه چالش‌هایی روبه‌روست و چه راهکاری برای ارتقای ارزش افزوده آن وجود دارد.
کشاورزی از بخش‌های مهم اقتصاد استان قزوین است و پایداری آن برای اشتغال روستایی، امنیت غذایی و حفظ منابع تولید اهمیت دارد. با این حال، موضوعاتی مانند محدودیت منابع آب، افزایش هزینه نهاده‌ها، نوسانات قیمت محصولات، ضایعات پس از برداشت و ضعف نسبی زنجیره‌های فرآوری و بازاررسانی، نیازمند توجه ویژه هستند.
راهکار اساسی، حرکت از کشاورزی متکی بر افزایش سطح زیر کشت به سمت کشاورزی بهره‌ور، دانش‌بنیان و دارای ارزش افزوده بیشتر است. در این مسیر، توسعه روش‌های نوین آبیاری متناسب با شرایط هر منطقه، اصلاح الگوی کشت بر مبنای ملاحظات اقتصادی و منابع آب، توسعه گلخانه‌ها در مکان‌های مناسب، گسترش صنایع تبدیلی و بسته‌بندی، ایجاد زنجیره‌های یکپارچه تولید تا مصرف و تقویت تعاونی‌های بازاریابی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.
همچنین لازم است حمایت‌های مالی و اعتباری بخش کشاورزی به‌گونه‌ای طراحی شوند که علاوه بر تأمین نیازهای کوتاه‌مدت تولیدکنندگان، زمینه افزایش بهره‌وری آب، کاهش ضایعات و ارتقای درآمد پایدار کشاورزان را فراهم کنند.
نقطه تسلیم. برای جذب سرمایه‌گذاری و تأمین مالی طرح‌های اقتصادی استان چه پیشنهادی دارید.
جذب سرمایه‌گذاری نیازمند ایجاد محیطی قابل پیش‌بینی، کاهش موانع اداری، دسترسی مناسب به زیرساخت‌ها و شفافیت در فرایندهای تصمیم‌گیری است، در استان قزوین پیشنهاد می‌شود ابتدا فهرستی از طرح‌های دارای توجیه اقتصادی و اولویت‌دار در حوزه‌های صنعت، کشاورزی و صنایع تبدیلی، انرژی‌های تجدیدپذیر، گردشگری، حمل‌ونقل و خدمات تخصصی تهیه شود.
برای هر طرح باید اطلاعات مشخصی درباره میزان سرمایه‌گذاری مورد نیاز، منابع تأمین مالی، نرخ بازده مورد انتظار، دوره بازگشت سرمایه، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، بازار هدف، ریسک‌های اجرایی و الزامات زیرساختی ارائه شود؛ ایجاد بانک اطلاعاتی فرصت‌های سرمایه‌گذاری استان و تعیین یک مسیر مشخص برای پیگیری درخواست سرمایه‌گذاران می‌تواند به کاهش سردرگمی و افزایش اعتماد فعالان اقتصادی کمک کند.
همچنین ضروری است تأمین مالی صرفاً به تسهیلات بانکی محدود نشود و روش‌هایی مانند مشارکت بخش خصوصی، سرمایه‌گذاری مشترک، تأمین مالی زنجیره تولید و ابزارهای بازار سرمایه، متناسب با ماهیت و شرایط هر طرح بررسی شوند، البته انتخاب روش تأمین مالی باید بر پایه ارزیابی دقیق توان بازپرداخت، ریسک‌های طرح و منافع اقتصادی آن صورت گیرد.
نقطه تسلیم. آیا ارزیابی سلامت مالی بنگاه‌ها می‌تواند در حل مشکلات اقتصادی استان مؤثر باشد.
بله؛ یکی از موضوعات مهم در مدیریت اقتصادی، توجه به سلامت مالی و پایداری فعالیت بنگاه‌هاست. گاهی یک واحد تولیدی از نظر فروش و حجم فعالیت در وضعیت مناسبی قرار دارد، اما به دلیل مدیریت نامناسب جریان نقدی، ساختار نامتوازن بدهی، افزایش هزینه‌های مالی یا ضعف کنترل‌های داخلی، با خطر جدی مواجه می‌شود.
از این رو پیشنهاد می‌شود سازوکاری برای ارزیابی دوره‌ای سلامت مالی بنگاه‌های اقتصادی استان طراحی شود. این ارزیابی می‌تواند شاخص‌هایی مانند نقدینگی، توان پرداخت بدهی، سودآوری، بهره‌وری دارایی‌ها، گردش موجودی کالا، وضعیت مطالبات، هزینه تأمین مالی و توان استمرار فعالیت را دربر گیرد.
هدف از این ارزیابی نباید صرفاً رتبه‌بندی یا حذف بنگاه‌های ضعیف باشد؛ بلکه باید شناسایی زودهنگام مشکلات، ارائه راهکارهای اصلاحی، پیشگیری از تعطیلی واحدهای دارای ظرفیت اقتصادی و افزایش اثربخشی حمایت‌های مالی را دنبال کند؛ در صورت طراحی صحیح، این رویکرد می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر بانک‌ها، سرمایه‌گذاران، مدیران بنگاه‌ها و دستگاه‌های حمایتی کمک کند؛ البته رعایت محرمانگی اطلاعات مالی بنگاه‌ها و استفاده از معیارهای شفاف و معتبر ضروری است.
نقطه تسلیم. مهم‌ترین پیشنهاد شما برای بهبود حکمرانی اقتصادی و حل مسائل استان قزوین چیست.
به اعتقاد من، یکی از نیازهای اساسی استان، حرکت از تصمیم‌گیری‌های پراکنده به سمت مدیریت هماهنگ، مسئله‌محور و نتیجه‌گراست. برای این منظور، پیشنهاد می‌شود یک نظام پایش مسائل اقتصادی استان با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، تشکل‌های بخش خصوصی و کارشناسان مستقل طراحی شود.
در این نظام، مسائل اقتصادی باید بر اساس چهار معیار اصلی اولویت‌بندی شوند: میزان اثرگذاری بر اشتغال و معیشت خانوارها؛ میزان تأثیر بر تولید، سرمایه‌گذاری و بهره‌وری؛ فوریت و امکان‌پذیری حل مسئله و هزینه اجرای راهکار و منافع اقتصادی و اجتماعی مورد انتظار.
برای هر مسئله نیز لازم است دستگاه مسئول، زمان‌بندی اجرا، منابع مورد نیاز، شاخص ارزیابی و گزارش پیشرفت مشخص شود. به‌عنوان نمونه، اگر تأمین مالی بنگاه‌های کوچک و متوسط به‌عنوان یک مسئله اولویت‌دار انتخاب شود، نباید صرفاً به برگزاری جلسات یا اعلام حمایت اکتفا کرد؛ بلکه باید مشخص شود چه تعداد بنگاه واجد شرایط شناسایی شده‌اند، چه میزان از نیاز مالی آن‌ها تأمین شده، چه تعداد شغل حفظ یا ایجاد شده و نتیجه حمایت‌ها چه بوده است، این شیوه موجب می‌شود عملکرد برنامه‌های اقتصادی به‌جای اتکا به آمار فعالیت‌ها، بر اساس نتایج قابل‌اندازه‌گیری ارزیابی شود.
نقطه تسلیم. در نهایت، مهم‌ترین اولویت اقتصادی استان قزوین را چه می‌دانید.
به نظر من، اولویت اصلی باید افزایش بهره‌وری ظرفیت‌های موجود و تبدیل توان بالقوه اقتصادی استان به ارزش افزوده، اشتغال پایدار و بهبود معیشت مردم باشد. قزوین برای توسعه اقتصادی صرفاً به طرح‌های جدید نیاز ندارد؛ بلکه باید ظرفیت‌های موجود صنعتی و کشاورزی را نیز با رفع موانع تولید، بهبود مدیریت مالی، نوسازی فناوری، توسعه بازار و افزایش بهره‌وری تقویت کند.
در کنار این موضوع، توسعه متوازن شهرستان‌ها، توجه به مناطق کمتر برخوردار، مدیریت پایدار منابع آب و انرژی، تقویت سرمایه‌گذاری خصوصی و افزایش شفافیت در فرایندهای تصمیم‌گیری باید مورد توجه قرار گیرد.
انتظار می‌رود کمیسیون اقتصادی با شناسایی مستمر مسائل، استفاده از نظرات کارشناسان و فعالان اقتصادی و پیگیری راهکارهای اجرایی، زمینه‌ای فراهم کند که تصمیمات اقتصادی استان از سطح طرح مسئله فراتر رفته و به نتایج ملموس و قابل ارزیابی منجر شوند.
نقطه تسلیم. در پایان اگر موردی هست بفرمایید.
اقتصاد استان قزوین از ظرفیت‌های ارزشمند صنعتی، کشاورزی، انسانی و جغرافیایی برخوردار است؛ اما بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت‌ها نیازمند شناسایی دقیق موانع، اولویت‌بندی مسائل، هماهنگی نهادی و ارزیابی مستمر نتایج است.
راه توسعه پایدار استان، پیوند دادن دانش کارشناسی با تصمیم‌گیری اجرایی، حمایت هدفمند از تولید و سرمایه‌گذاری، ارتقای سلامت مالی بنگاه‌ها و استقرار نظام پایش نتیجه‌محور است؛ رویکردی که می‌تواند به افزایش بهره‌وری، تقویت اشتغال و بهبود کیفیت زندگی شهروندان کمک کند./
پژوهشگر حوزه مدیریت و کارآفرینی، خبرنگار
