مجید ابوالحسنی روز جمعه در گفتوگو با خبرنگار نقطه تسلیم با اشاره به ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی استان قزوین اظهار کرد: قپقاندازی یکی از بازیها و مهارتهای ورزشی تاریخی ایران است که در دوره صفویه در قزوین و دیگر شهرهای کشور رواج داشته و امروز میتوان با تکیه بر اسناد تاریخی و ظرفیتهای ورزشی، زمینه احیای دوباره آن را فراهم کرد.
وی افزود: قپقاندازی در واقع هنر تلفیق سوارکاری، تعادل، چابکی و تیراندازی است. در شیوه تاریخی این بازی، هدفی مانند جام، کدو یا صفحهای مشخص بر فراز یک تیرک بلند نصب میشد و سوارکار باید در حال تاخت اسب از کنار آن عبور میکرد و با اجرای فن قیقاج، یعنی چرخش و تیراندازی به سمت عقب، هدف را مورد اصابت قرار میداد که این مهارت علاوه بر توانایی بالای سوارکاری، به تمرکز، دقت و تسلط ویژه ورزشکار نیاز داشت.
رییس هیات ورزش روستایی، عشایری و بازیهای بومی و محلی استان قزوین با اشاره به مستندات تاریخی این رشته گفت: گزارشهای سفرنامهنویسان اروپایی از جمله ژان شاردن و پیترو دلاواله از منابع ارزشمند شناخت آیینها و مهارتهای ورزشی ایران در دوره صفوی هستند.
به گفته این مسئول، شاردن در توصیف این بازی به نصب جام زرین بر فراز یک دکل و تلاش سوارکار برای هدف قرار دادن آن در حال حرکت اشاره میکند و توصیفهای تاریخی این دوره نشان میدهد قپقاندازی صرفا یک سرگرمی نبوده، بلکه مهارتی نمایشی و رقابتی با جایگاه ویژه در فرهنگ درباری و اجتماعی آن زمان به شمار میرفته است.
ابوالحسنی با تاکید بر جایگاه تاریخی قزوین در دوره صفویه تصریح کرد: قزوین بهعنوان پایتخت صفویان پیش از انتقال پایتخت به اصفهان، از جایگاه مهمی در تاریخ سیاسی و فرهنگی ایران برخوردار بوده و همین پیشینه تاریخی، در کنار ظرفیتهای فرهنگی و ورزشی استان، این فرصت را فراهم میکند که قزوین در مسیر شناسایی، مستندسازی و احیای قپقاندازی پیشگام باشد.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا نمونه مشابهی از این رشته در جهان وجود دارد، گفت: امروزه در برخی رقابتهای بینالمللی، از جمله بازیهای جهانی عشایر، رشتههایی در حوزه تیراندازی با کمان از روی اسب برگزار میشود و در بعضی از سبکهای تیراندازی سواره نیز هدفگیری اهداف مرتفع دیده میشود، اما با این حال، آنچه برای ما اهمیت دارد، بازشناسی و احیای روایت تاریخی ایرانی قپقاندازی با نام، پیشینه و شیوه اجرایی مستند آن است.
رییس هیات ورزش روستایی استان قزوین درباره برنامه اجرایی احیای این رشته نیز بیان کرد: در گام نخست، پیشنهاد برگزاری یک رویداد آزمایشی در استان قزوین را مطرح کردهایم تا با مشارکت فدراسیون و کارشناسان حوزه سوارکاری، تیراندازی و ورزشهای بومی و محلی، ابعاد اجرایی و فنی آن بررسی شود و در این مرحله، موضوعاتی مانند ارتفاع تیرک، نوع و ابعاد هدف، مسیر حرکت اسب، تجهیزات مورد استفاده، شیوه امتیازدهی، مقررات داوری و مهمتر از همه الزامات ایمنی سوارکار و اسب مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
وی ادامه داد: هدف این است که پس از بررسیهای کارشناسی و اجرای آزمایشی، به یک الگوی اجرایی استاندارد و قابل ارائه برسیم و در مرحله بعد زمینه برگزاری نخستین جشنواره ملی قپقاندازی ایران را در قزوین فراهم کنیم که میتوان با طراحی یک هدف ویژه با عنوان «قپق زرین»، جذابیت رقابتی و نمادین این رویداد را افزایش داد.
ابوالحسنی با اشاره به اهمیت ثبت میراث فرهنگی ناملموس این بازی خاطرنشان کرد: احیای یک بازی تاریخی تنها به برگزاری مسابقه محدود نمیشود و لازم است پیشینه، شیوه اجرا، اصطلاحات، ابزارها، روایتهای تاریخی و پیوندهای فرهنگی آن نیز گردآوری و مستند شود و به همین دلیل، پیگیری ثبت و مستندسازی سنت تاریخی قپقاندازی با محوریت قزوین در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور را نیز دنبال میکنیم و در این مسیر همکاری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان ضروری است.
وی در پایان یادآور شد: قپقاندازی میتواند فراتر از یک رشته ورزشی، به فرصتی برای معرفی بخشی از تاریخ و هویت فرهنگی ایران تبدیل شود و قزوین با پیشینه تاریخی ارزشمند، ظرفیتهای روستایی و عشایری و علاقهمندان به سوارکاری و ورزشهای بومی، آمادگی دارد در مسیر احیای این میراث گام بردارد که امیدواریم با حمایت فدراسیون، ادارهکل ورزش و جوانان استان قزوین و مجموعه میراث فرهنگی، شاهد بازگشت این هنر تاریخی به عرصه ورزش کشور باشیم./
خبرنگار، فعال رسانه و مدرس کنکور




