به گزارش خبرنگار نقطه تسلیم، سنجش از دور به عنوان یک فناوری کلیدی برای جمعآوری دادههای محیطی بدون تماس فیزیکی است که نقش مهمی در علوم زمین، کشاورزی، مدیریت منابع طبیعی و برنامهریزی شهری ایفا میکند.
در دنیایی که با رشد و توسعه ابزارهای فنی به ویژه هوش مصنوعی روبرو هستیم، استفاده از امکاناتی سنجش از راه دور میتواند در پیشبرد اهداف و مدیریت و برنامهریزی منابع بسیار موثر باشد.
برای آشنایی بیشتر با این فناوری به سراغ کارشناس ارشد آمار از دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) و مسئول آمار و اطلاعات سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین رفتیم؛ مهندس محمدرضا کربلایی رضایی در ادامه به سوالاتی در این باره پاسخ میدهد:
نقطه تسلیم. سنجش از دور چیست و سابقه آن به کجا برمیگردد؟
سنجش از دور (Remote Sensing) به فرآیند جمعآوری اطلاعات از سطح زمین یا جو بدون تماس مستقیم با آنها اطلاق میشود.
این فناوری با استفاده از حسگرهایی که روی پلتفرمهای مختلف مانند ماهوارهها، هواپیماها یا پهپادها نصب شدهاند، دادههایی از امواج الکترومغناطیسی بازتاب شده یا ساطع شده از سطح زمین را جمعآوری میکنند، این دادهها برای تحلیل ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی اشیاء یا مناطق مورد مطالعه به کار میروند.
سنجش از دور با عکاسی هوایی در قرن نوزدهم آغاز شد، با پرتاب اولین ماهوارههای سنجش از دور مانند لندست در دهه ۱۹۷۰، این فناوری به سرعت پیشرفت کرد، امروزه، با پیشرفت حسگرها و الگوریتمهای پردازش داده، سنجش از دور به ابزاری حیاتی در علوم مختلف تبدیل شده است.
نقطه تسلیم. سنجش از دور بر چه اساسی کار میکند و حسگرها چگونه است؟
سنجش از دور بر پایه تعامل امواج الکترومغناطیسی با اشیاء استوار است، حسگرها امواج بازتاب شده یا ساطع شده در طیفهای مختلف (مرئی، مادون قرمز، مایکروویو و غیره) را ثبت میکنند و این دادهها برای شناسایی ویژگیهای سطحی مانند پوشش گیاهی، دمای سطح یا رطوبت خاک استفاده میشوند.
حسگرهای نوری نیز در محدوده مرئی و مادون قرمز نزدیک کار میکنند و برای تحلیل پوشش گیاهی و ویژگیهای سطحی مناسب هستند، در عوض حسگرهای راداری با استفاده از امواج مایکروویو، قادر به نفوذ در ابرها و تصویربرداری در شب هستند.
همچنین حسگرهای لیدار از پالسهای لیزری برای ایجاد مدلهای سه بعدی از سطح زمین استفاده میکنند.
نقطه تسلیم. پیشرفت های اخیر و پلتفرمهای سنجش از دور چیست؟
پیشرفتهای اخیر در سنجش از دور شامل استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای تحلیل دادههای پیچیده است.
الگوریتمهای یادگیری عمیق میتواند الگوهای پنهان در تصاویر ماهوارهای را شناسایی کنند، همچنین، حسگرهای هایپراسپکترال امکان تحلیل دقیقتر ویژگیهای شیمیایی مواد را فراهم میسازند.
در این میان ماهوارههایی مانند لندست، سنتینل و مادیس، دادههای جهانی با وضوح بالا ارائه میدهند و پهپادها برای تصویربرداری با وضوح بسیار بالا در مناطق کوچک مناسب هستند و در نهایت هواپیماها برای پروژههای خاص با نیاز به دادههای دقیق استفاده میشود.
نقطه تسلیم. کاربردهای سنجش از دور چیست؟
سنجش از دور در حوزههای مختلف کاربرد دارد، به عنوان در کشاورزی برای پایش سلامت محصولات، مدیریت آبیاری و پیشبینی عملکرد، در محیط زیست برای ردیابی تغییرات اقلیمی، پایش جنگل زدایی و آلودگی میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
در برنامهریزی شهری به منظور نقشهبرداری، پایش ترافیک و مدیریت زیرساخت و در نهایت در مدیریت بلایای طبیعی به منظور پیشبینی و ارزیابی خسارات ناشی از سیل، زلزله و آتش سوزی میتوان از سنجش دور استفاده کرد.
نقطه تسلیم. در پایان اگر نکتهای هست بفرمایید
با وجود پیشرفتها، چالشهایی مانند هزینههای بالا، پیچیدگی پردازش دادهها و محدودیتهای وضوح تصاویر همچنان وجود دارند، در آینده، انتظار میرود با توسعه حسگرهای ارزانتر و الگوریتمهای پیشرفتهتر، دسترسی به این فناوری افزایش یابد.
سنجش از دور به عنوان یک ابزار قدرتمند، توانایی تحول در مدیریت منابع و تصمیمگیریهای عملی را دارد و با پیشرفت فناوری، انتظار میرود کاربردهای آن در حوزههای مختلف گسترش یابد و به حل چالشهای جهانی کمک کند.
پژوهشگر حوزه مدیریت و کارآفرینی، خبرنگار
