به گزارش نقطه تسلیم، روز پزشک بهانهای است برای قدردانی از کسانی که سال ها برای رسیدن به جایگاه پزشکی آموزش دیدهاند و مسئولیت سلامت انسانها را بر عهده گرفتهاند؛ اما شاید این روز فرصت مناسبی باشد برای طرح یک نگرانی جدی که کمتر درباره آن سخن گفته میشود؛ گسترش فعالیت افرادی که بدون برخورداری از صلاحیت و مجوز لازم، وارد حوزه خدمات پزشکی و درمانی بالاخص در حوزه خدمات زیبایی شدهاند.
پزشکی حرفهای نیست که بتوان با گذراندن چند دوره کوتاه مدت یا چند سال کار در کنار یک پزشک، دانش و صلاحیت آن را به دست آورد؛ یک پزشک پس از سالها تحصیل، آموزش عملی، آزمون و کسب تجربه، مسئولیت تشخیص و درمان انسانها را بر عهده میگیرد؛ شناخت بیماریها، داروها، شرایط جسمی افراد و توانایی تشخیص و مدیریت عوارض، بخش جداییناپذیر این تخصص است؛ موضوعی که صرف تجربه عملی نمیتواند جای آن را بگیرد.
با وجود این، گاهی افرادی صرفاً با اتکا به تجربه، گذراندن دورههای محدود یا فعالیت در کنار پزشکان، وارد اقداماتی میشوند که مستقیم با سلامت مردم ارتباط دارد؛ این مسئله در حوزه خدمات زیبایی بیشتر به چشم میآید؛ حوزهای که افزایش تقاضا برای آن، فرصت مناسبی برای برخی افراد سودجو ایجاد کرده است.
وقتی زیبایی به بازار تبدیل میشود
رغبت به زیبایی واستفاده از خدمات مرتبط با آن، به خودی خود مسئلهای منفی نیست؛ مردم حق دارند درباره ظاهر خود تصمیم بگیرند و از خدمات مجاز استفاده کنند؛ اما مشکل زمانی آغاز میشود که تبلیغات پرزرق وبرق، قیمت پایین یا وعده نتیجه سریع، فرد را به سمتی سوق دهد که درباره صلاحیت ارائه دهنده خدمت تحقیق نکند.
در چنین بازاری، ممکن است یک اقدام پزشکی تنها به چشم یک خدمت زیبایی دیده شود اما این در حالی است که پشت آن احتمال عوارض، واکنشهای حساسیتی، تداخل دارویی یا شرایط پیش بینی نشده وجود دارد. تفاوت اصلی میان یک مهارت اجرایی و یک اقدام پزشکی نیز دقیقاً همین جاست؛ فرد متخصص باید بتواند شرایط بیمار را ارزیابی کند و در صورت بروز مشکل، آن را تشخیص داده و مدیریت کند؛ به همین دلیل، نمیتوان صرف آشنایی با یک دستگاه، تکنیک تزریق یا تجربه کار در یک مرکز درمانی را معادل صلاحیت پزشکی دانست.
دامنه تخلف فراتر از خدمات زیبایی است
متاسفانه نگرانی درباره فعالیت افراد فاقد صلاحیت فقط به تزریق ژل و بوتاکس محدود نمیشود؛ در مواردی، افرادی وارد مداخلاتی میشوند که حساسیت آنها بسیار بیشتر است و هر خطا در آنها میتواند پیامدهای جدی و گاه جبرانناپذیر داشته باشد؛ از برخی اقدامات پزشکی و ارتوپدی گرفته تا خدمات مرتبط با مامایی و سقط جنین که جای تامل دارد!
در چنین شرایطی، دیگر بحث بر سر یک تخلف ساده نیست؛ موضوع مستقیم با سلامت، جان و حقوق بیمار ارتباط پیدا میکند؛ هرچه مداخله حساستر باشد، ضرورت احراز صلاحیت فرد و نظارت بر محل و نحوه ارائه خدمت نیز بیشتر میشود.
آرایشگاه، محل ارائه خدمات زیبایی است؛ نه مداخلات پزشکی
در سالهای اخیر، برخی خدمات مرتبط با زیبایی در آرایشگاهها نیز مورد استقبال قرار گرفته است؛ اما آرایشگاهها و فعالان این صنف میتوانند در چارچوب وظایف و مجوزهای قانونی خود به مردم خدمت رسانی کنند و نباید به محلی برای فعالیت افراد فاقد صلاحیت پزشکی تبدیل شوند.
و مدیران آرایشگاهها باید واقف باشند که پذیرش افرادی که خارج از حدود صلاحیت خود اقدام به ارائه خدمات پزشکی در آریشگاه ها میکنند، حتی اگر از آن سهم یا درصدی دریافت شود، میتواند اعتبار حرفه ای آن مجموعه را زیر سؤال ببرد.
فضای مجازی؛ پنجرهای برای تبلیغ و یک فرصت برای نظارت
عجیب آنکه شناسایی این کانون های جرم فرآیند پیچیده ای نیست و فضای مجازی، بستری برای تبلیغات این سوداگران شده است و کافی است نیم نگاهی در بعضی پلتفرم های تبلیغاتی همچون سایت دیوار و شبکههای اجتماعی بیاندازیم تا با آگهیهایی مواجه شویم که درباره برخی خدمات حساس پزشکی و زیبایی وعدههای مختلف میدهند، اما این بسترهای تبلیغاتی که فرصتی برای جذب مشتری برای این سوداگران شده است میتواند سرنخهایی برای شناسایی فعالیتهای غیرمجاز باشند.
در شرایطی که بسیاری از افراد از شبکههای اجتماعی برای معرفی خدمات خود استفاده میکنند، پایش این فضا میتواند بخشی از فرآیند نظارت پیشگیرانه باشد.
نظارت نباید بعد از حادثه آغاز شود
یکی از مهم ترین ضعفها در مواجهه با تخلفات حوزه سلامت، ورود پس از وقوع آسیب است؛ وقتی بیمار دچار عارضه شد یا شکایتی ثبت شد، برخورد قانونی می شود؛ اما نظارت مؤثر باید پیش از آن مرحله وارد عمل می شد تا مانع از وقوع می شد.
اگر فردی بدون صلاحیت یا مجوز در حال ارائه خدمات پزشکی است، اصل بر این نیست که ابتدا باید بیماری آسیب ببیند و سپس دستگاههای مسئول وارد عمل شوند بلکه باید سازوکاری وجود داشته باشد که تخلف را در مرحله تبلیغ، شروع فعالیت یا ارائه خدمت شناسایی کند.
برای رسیدن به چنین هدفی، نظارت باید مستمر باشد؛ نه اینکه صرفاً در قالب بازرسیهای مقطعی و پس از دریافت شکایت انجام شود؛ شناسایی مراکز و افراد فعال، بررسی مجوز و صلاحیت، پایش بسترهای تبلیغاتی مجموعه اقداماتی است که میتواند از تبدیل یک تخلف به یک حادثه جلوگیری کند.
در کنار مسئولیت نهادهای نظارتی، نمیتوان نقش مردم را نادیده گرفت؛ انتخاب صرفا بر اساس قیمت پایین یا تبلیغات جذاب می تواند خطرپذیری بیشتری ایجاد کند و انتظار می روند در عصر امروز مردم نیز بتوانند به سادگی از مجاز بودن فعالیت فرد یا مرکز مورد نظر خود مطمئن شوند و بدانند هیچ تخفیف، تبلیغ یا وعده نتیجه سریع، ارزش به خطر انداختن سلامت را ندارد.
نظارت پیشگیرانه؛ ضرورت مقابله با فعالیتهای غیرمجاز پزشکی و زیبایی
در خاتمه می توان گفت جدا از لزوم اطلاع رسانی باید گسترش فعالیت افراد فاقد صلاحیت در حوزه پزشکی و خدمات زیبایی مهار شود و این پدیده نیازمند نظارت جدی، مستمر و پیشگیرانه است؛ نظارتی که قبل از بروز عارضه، فعالیت مشکوک را شناسایی کند و اجازه ندهد تخلف زمانی دیده شود که آسیب به بیمار وارد شده است.
و نهادهای مسئول باید از ظرفیت تبلیغات فضای مجازی، گزارشهای مردمی و بازرسیهای مستمر برای شناسایی فعالیتهای غیرمجاز استفاده کنند.
از سویی دیگر آگاه سازی و برخورد قانونی در صورت همکاری صاحبان آرایشگاهها و مراکز زیبایی با این متخلفان انجام شود و بدانند که منفعت کوتاه مدت حاصل از واگذاری فضا به افراد فاقد صلاحیت، ارزش به خطر انداختن اعتبار مجموعه و سلامت مردم را ندارد.
روز پزشک میتواند یادآور این اصل اساسی نیز باشد که سلامت مردم نباید قربانی تبلیغات، قیمتهای وسوسه کننده یا منافع مالی کوتاه مدت شود. در حوزه سلامت، پیشگیری همیشه کم هزینه تر از جبران است و نظارت زمانی موفق است که پیش از حادثه عمل کند./
خبرنگار، فعال رسانه و مدرس کنکور
