به گزارش نقطه تسلیم، گاهی یک ماده غذایی آنقدر در زندگی روزمره ما پنهان است که بدون آنکه بدانیم، هر روز آن را مصرف میکنیم که یکی از آنها ژلاتین است که در پاستیل و ژله، در برخی شیرینیها و دسرها، در شکلات و فرآوردههای غذایی و حتی در پوکه برخی کپسولهای دارویی از ژلاتین استفاده میشود.
مادهای که منشا آن میتواند گاوی، خوکی یا سایر منابع حیوانی باشد و همین منشا در جامعه اسلامی ما، مسئلهای بسیار فراتر از یک موضوع صنعتی و تجاری است.
سؤال ساده اما بسیار مهم است: آیا آنچه وارد سفره و داروی مردم مسلمان میشود، واقعا از منشا حلال و مطمئن برخوردار است؟ مسئله زمانی جدیتر میشود که گزارشها و مطالب منتشرشده درباره واردات ژلاتین به کشور، از وجود ابهامهایی در منشا بخشی از ژلاتینهای وارداتی سخن میگویند.
حتی آمارهای تجارت خارجی نیز نشان میدهد که واردات ژلاتین و مشتقات آن به ایران قابل توجه است؛ برای نمونه دادههای بانک جهانی از واردات بیش از ۴۳۷۸ تن از این گروه کالا در سال ۲۰۲۲ حکایت دارد و کشورهایی همچون ترکیه، هند، چین و امارات در میان مبادی واردات قرار داشتهاند.
البته صرف واردات از یک کشور خارجی، به هیچ وجه به معنای خوکی بودن ژلاتین آن کشور نیست، همچنین نمیتوان بدون آزمایش معتبر و مستند، هر ژلاتین وارداتی را حرام یا خوکی دانست؛ اما استفاده از روشهای آزمایشگاهی برای تشخیص منشا ژلاتین، موضوعی کاملا جدی در ادبیات علمی است.
ماجرا فقط به سلامت جسم ختم نمیشود، در منطق قرآن و معارف اسلامی، غذا صرفاً مادهای برای سیر کردن بدن نیست؛ انسان با لقمهای که میخورد، فقط کالری و پروتئین دریافت نمیکند و غذا میتواند در ساخت جسم، روح، اخلاق و سبک زندگی او نیز اثرگذار باشد و به همین دلیل است که اسلام نسبت به حلال و حرام بودن خوراک اینچنین حساس است.
قرآن کریم درباره گوشت خوک با تعبیری بسیار جدی سخن میگوید: “إِنَّهُ رِجْسٌ” و آن را پلید معرفی میکند؛ مسئله در نگاه دینی تنها این نیست که گوشت خوک چه مقدار چربی دارد یا چه بیماریهایی ممکن است منتقل کند بلکه سخن از مرزهایی است که خداوند برای سلامت جسم و روح انسان تعیین کرده است.
در روایات اهلبیت (ع) نیز برای حرمت گوشت خوک، علاوه بر ابعاد جسمانی، به آثار اخلاقی و معنوی اشاره شده است که از جمله حکمتهای حرمت آن، از میان رفتن غیرت بوده و این مضمون در منابع و آثار روایی و تفسیری شیعه مورد استناد قرار گرفته است.
البته غیرت در فرهنگ اسلامی به معنای خشونت و تعصب کور نیست؛ در واقع غیرت پاسداری از حریم خانواده، عفت، کرامت انسانی و مرزهای اخلاقی است و یقیناً این سخن به معنای آن نیست که میتوان هر پدیده اجتماعی مانند بیحجابی یا کاهش حیا را فقط به مصرف یک ماده غذایی نسبت داد؛ اما از منظر دینی، وقتی روایات نسبت به آثار معنوی و اخلاقی برخی خوراکیها هشدار میدهند، بیتفاوتی نسبت به احتمال ورود ماده حرام به زنجیره غذایی جامعه اسلامی، قابل توجیه نیست.
موضوع زمانی حساستر میشود که ژلاتین تنها در یک محصول خاص مصرف نمیشود؛ امروز ممکن است یک کودک پاستیل بخورد، نوجوانی ژله مصرف کند، خانوادهای شیرینی یا دسر حاوی ژلاتین بخرد و بیماری نیز بدون اطلاع از منشا پوکه کپسول، داروی خود را مصرف کند، اگر در منشا یک ماده اولیه ابهام وجود داشته باشد، این ابهام میتواند از یک کارخانه به دهها محصول و از یک محصول به میلیونها مصرفکننده منتقل شود.
از سوی دیگر این مسئله یک بُعد مهم اقتصادی هم دارد، اگر واقعا ظرفیت تولید ژلاتین حلال در داخل کشور وجود دارد، اما تولیدکننده داخلی باید با محصول وارداتی ارزانتر رقابت کند، سؤال این است که چرا باید تولیدکنندهای که ماده اولیه حلال و قابل ردیابی تولید میکند، قربانی واردات ارزان و غیرشفاف شود؟
اگر ژلاتین حلال داخلی گرانتر است، راهحل آن رها کردن بازار و فشار بر تولیدکننده داخلی نیست؛ راهحل این است که منشا تمام ژلاتینهای وارداتی با استانداردهای دقیق بررسی شود و رقابت بر سر قیمت، جای رقابت بر سر سلامت و حلیت را نگیرد.
مسئله اصلی امروز یک مطالبه روشن است! مردم حق دارند بدانند ماده اولیهای که وارد بدنشان میشود، دقیقا از چه چیزی ساخته شده است. اگر ژلاتین وارداتی گاوی و حلال است، آزمایشگاه معتبر باید آن را اثبات کند. اگر خوکی نیست، باید نتیجه آزمایشهای معتبر و قابل راستیآزمایی وجود داشته باشد.
اگر منشا آن نامشخص است، نباید با یک برچسب ساده “حلال” نگرانی مردم را پایانیافته تلقی کرد و اگر تولیدکننده داخلی ژلاتین حلال وجود دارد، باید از او حمایت شود تا کشور برای مادهای که امکان تولید داخلی آن وجود دارد، محتاج واردات مشکوک و غیرشفاف نباشد؛ حتی شاید بتوان این موضوع را از برنامههای جدی استعمار غرب بر علیه عفت و حیا و جامعه اسلامی تعریف کرد./
طلبه، نویسنده، مجری، فعال و دغدغهمند حوزه فرهنگی و اجتماعی
