به گزارش نقطه تسلیم، بعد از آن که هراکلیس؛ حاکم آتن به خاطر مشارکت حداکثری شهروندان در تصمیم گیریهای سیاسی، در بیانیهای رژیم سیاسی آتن را “دموکراتیک” خواند، این مفهوم در طول تاریخ سیاسی بشر و در فراز و نشیب رویدادها و انقلابات سیاسی گوناگون و مختلف جهان، دستخوش تحول گردیده و به نظر می رسد بحث از آن همچنان ادامه داشته باشد و در آینده نیز باید شاهد نظریات و تفاسیر جدید از آن بود، چنانکه در حال حاضر از “دموکراسی دیجیتالی” نیز صحبت به میان می آید.
ارکان دموکراسی
برای دموکراسی چهار رکن تعریف کردهاند: رکن اول، وجود رقابتهای انتخاباتی عادلانه؛ رکن دوم، آزادی بیان؛ رکن سوم، آزادی اندیشه سیاسی و رکن چهارم، رسانههای جمعی آزاد که در این یادداشت به مناسبت روز خبرنگار، فقط رکن چهارم مورد تبیین و تشریح قرار می گیرد.
به واسطه جنبش مشروطیت، نهضتی موثر در عرصه مطبوعات (خبر و خبرنگاری/روزنامه و روزنامه نگاری) به پا شد که در سپهر سیاسی ایرانزمین بیسابقه بود.
محمدعلی شاه قاجار، طی دو سه سالی که بر تخت شاهی نشست به واسطه ضدیتی که با جریان مشروطهخواهی داشت، آن چنان کشتاری از جماعت خبرنگار و روزنامه نگار فعال آن دوران به راه انداخت که باز در آسمان سیاسی ایران کم سابقه بود که جا دارد اینجا یاد و خاطر شهدای خبرنگار و روزنامهنگار سرزمینمان به ویژه شهیدان خبرنگار و روزنامهنگار دوران مشروطیت (شهیدانی چون میرزا جهانگیرخان شیرازی و حاجی میرزا نصرالله بهشتی معروف به ملکالمتکلمین که در روز سوم تیرماه ۱۲۸۷ در باغشاه تهران جان باختند) را گرامی بداریم و به درستی باید از آنان در مقام “شهیدان آزادی” یاد کرد.
مامونتوف وقایعنگار روس که در آن ایام جزو وابستگان سفارت روس بوده است، مینویسد؛ این دو نفر را به باغ بردند و پهلوی فواره نگاه داشتند. دو دژخیم که مامور قتل آنها بودند طناب به گردن آنها انداختند و از دو سو کشیدند تا خفه شدند و خون از دهانشان بیرون زد و در همین حال دژخیم سوم خنجر به سینه و شکم آنها فرو میکرد.
رکن چهارم دموکراسی، مهمترین بازیگر و کنشگر “حوزه عمومی” (حوزه عمومی سه وجه خُرد، میانی و کلان دارد) به حساب می آید، حوزه عمومی، مکانی آزاد و عقلانی برای تبادل نظر، گفت و گوی مطلوب و مفاهمه بین دولت و جامعه می باشد.
کارکرد اصلی و عمده حوزه عمومی، نظارت آگاهانه، نقادانه و منطقی بر سیاستها، تصمیمات و عملکرد دولت( حاکمیت) است، لذا رسانههای جمعی میبایست آزاد، مستقل از دولت، متنوع و فراگیر باشند تا متضمن شکوفایی خلاقیت سرمایه انسانی و توسعه همه جانبه کشور متبوع گردند.
از این رو موضوع “اعتبار” رسانههای جمعی و “اعتماد” مردم (جامعه) به مطالب آنها بسیار حائز است، اعتبار رسانههای جمعی و مطبوعات (و به نوعی خبرنگار و روزنامه نگار) در حقیقتجویی و حقیقتیابی، نشر حقایق، انصاف، بی طرفی و عدم جانبداری، جامعیت مطالب، درستی و واقعگویی رویدادها، حامی و راعی حریم خصوصی افراد، آشنا به فرهنگ نقد و نقادی و مهارت لازم و کافی در این خصوص، توجه به منافع مردم، توجه به مصالح جامعه، جداسازی خبر از تفسیر و اظهار نظر، عدم سودجویی و تاب آوری در برابر هجمه های گوناگون، نهفته است.
فلذا لازم است همیشه زمان و مکان، مُراعی آنها باشند وگرنه اعتبار خود را از دست خواهند داد./
کارشناس ارشد مدیریت توسعه از دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
