زنگ خطر مصرف سیگار الکترونیک در بین دختران نوجوان

به گزارش نقطه تسلیم، این روزها در میان هیاهوی مدرسه و کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر و کافه‌ها، تصویری تکراری اما نگران‌کننده می‌بینیم: دختران نوجوانی که با ظاهری مدرن، ویپ یا سیگارالکترونیک به دست گرفته‌اند.

خیلی‌هایشان فکر می‌کنند دارند یک «بازی» یا یک «ترند» جدید را تجربه می‌کنند، اما واقعیت تلخ این است که این بخارهای شیرین و رنگی، آرام‌آرام دارند آینده‌ای را می‌سوزانند که هنوز ساخته نشده است.

سازمان جهانی بهداشت می‌گوید حداقل ۴۰ میلیون نوجوان در جهان به سمت این سموم رفته‌اند؛ این عدد یعنی چه؟ یعنی پشت هر کدام از این آمارها، یک دختر است که ممکن است روزی مادر شود؛ مادری که نمی‌داند امروز با هر پُک، چه غباری بر سلامت روان و پنجره‌های رحم خود می‌نشانند.

چرا نوجوانان به دخانیات روی می‌آورند؟

از منظر روان‌شناسی، گرایش دختران نوجوان به سیگار الکترونیک معمولاً نه صرفاً به دلیل «لذت»، بلکه پاسخی به خلأهای هیجانی و فشارهای اجتماعی است:

۱. کسب هویت و ابراز وجود: در دوره نوجوانی، فرد برای جدایی از والدین و اثبات استقلال، دست به رفتارهای ساختارشکنانه می‌زند؛ استفاده از ویپ برای بسیاری از دختران نوجوان، به نوعی «نماد مدرنیته» و متفاوت بودن در گروه همسالان تبدیل شده است.

۲. فرار از اضطراب: بسیاری از نوجوانان به دلیل فشارهای تحصیلی، کمال‌گرایی افراطی یا مشکلات خانوادگی، دچار اضطراب مزمن هستند و نیکوتین به دلیل اثر کوتاه‌مدت آرام‌بخشی، به عنوان یک «مسکن کاذب» عمل کرده و نوجوان را در چرخه‌ی معیوب وابستگی گرفتار می‌کند.

۳. عادی‌سازی با ظاهری فریبنده: بسته‌بندی‌های جذاب، طعم‌های میوه‌ای و تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی، این تصور غلط را ایجاد کرده که سیگارهای الکترونیک «بی‌خطر» یا «صرفاً بخار آب» هستند و این «خطای شناختی»، مقاومت ذهنی نوجوان را در برابر این سموم از بین برده است.

برآوردهای سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهد که دست‌کم ۴۰ میلیون نوجوان ۱۳ تا ۱۵ ساله در جهان از نوعی محصول دخانی استفاده می‌کنند، این آمار نشان می‌دهد مصرف دخانیات در نوجوانان دیگر یک مسئله فردی نیست، بلکه به یکی از چالش‌های مهم سلامت عمومی تبدیل شده است.

یک هشدار مادرانه از عمق علم مامایی

وقتی از دیدگاه سلامت باروری به این موضوع نگاه می‌کنیم، زنگ خطری به صدا در می‌آید که کمتر درباره آن صحبت شده است. مصرف دخانیات در دوران نوجوانی، آسیب‌هایی به سیستم تولید مثل وارد می‌کند که شاید امروز پنهان بماند اما در آینده خود را نشان خواهد داد:

۱. اختلال در محور هورمونی: نیکوتین و مواد شیمیایی موجود در اسانس‌های ویپ، می‌توانند بر عملکرد هیپوتالاموس و هیپوفیز تأثیر بگذارند و این اختلال می‌تواند منجر به بی‌نظمی‌های قاعدگی و در بلندمدت، نوسانات هورمونی شدید شود.

۲. ذخیره تخمدانی: مطالعات نشان می‌دهد مواد سمی موجود در دود و بخار سیگار، فرآیند پیری سلول‌های تخمدان را تسریع کرده و «ذخیره تخمدانی» فرد را زودتر از موعد کاهش می‌دهد؛ موضوعی که می‌تواند در آینده، احتمال ناباروری را به شدت افزایش دهد.

۳. تأثیر بر جنین‌های آینده: ما با «سموم انباشته» سر و کار داریم، دختری که امروز در نوجوانی به نیکوتین وابسته است، در دوران بارداری با ریسک بالاتر زایمان زودرس، محدودیت رشد داخل رحمی جنین و ناهنجاری‌های رشد مواجه خواهد بود.

بدن یک زن، بستر رشد فرزند اوست و سموم امروز، بستر فردا را ناامن می‌کند؛ مطالعات متعدد نشان داده‌اند که مصرف نیکوتین در دوران بارداری با افزایش خطر زایمان زودرس، محدودیت رشد داخل رحمی، وزن کم هنگام تولد و برخی عوارض جفت همراه است؛ به همین دلیل سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند زنان در سنین باروری از هرگونه مصرف فرآورده‌های نیکوتین‌دار، از جمله سیگارهای الکترونیک، پرهیز کنند.

حال  باید به این بپردازییم که:

چگونه از این پیامدهای منفی پیشگیری کنیم؟

والدین؛ از «پلیس‌بازی» تا «همدلی»: به‌جای برخوردهای قهرآمیز و تنبیهی که باعث پنهان‌کاری بیشتر می‌شود، با فرزندتان درباره «فشار همسالان» و «تکنیک‌های نه گفتن» صحبت کنید؛ فضای گفتگو را امن نگه دارید تا اگر اشتباهی کرد، نترسد و از شما کمک بخواهد.

مدارس؛ تقویت مهارت‌های تاب‌آوری: به جای برگزاری کلاس‌های صرفاً تئوری درباره مضرات دخانیات، باید مهارت‌های مدیریت استرس و افزایش اعتماد به نفس را به نوجوانان آموزش داد.نوجوان باید بیاموزد که بدون نیاز به هیچ ماده‌ بیرونی، حس ارزشمندی کند.

آموزش سلامت باروری: در سیستم آموزشی، باید پیوند مستقیمی بین «رفتارهای پرخطر امروز» و «سلامت مادری در آینده» برقرار شود. آگاهی دادن به دختران نوجوان درباره اینکه بدن آن‌ها معبدی برای نسل‌های بعدی است، می‌تواند انگیزه‌ای درونی برای مراقبت از خود ایجاد کند.

مصرف سیگار الکترونیک در دختران نوجوان، تنها یک ناهنجاری رفتاری گذرا نیست؛ بلکه یک تهدید برای سلامت عمومی نسل آینده است. مداخله به‌موقع، مبتنی بر آگاهی‌ بخشی علمی و حمایت روان‌شناختی، تنها راهی است که می‌توانیم این دختران را از مسیری که به سلامت باروری و روانی آن‌ها آسیب می‌زند، بازگردانیم./