به گزارش خبرنگار سرویس خارجی نقطه تسلیم، همزمان با تداوم تنشهای نظامی و سیاسی میان ایران و آمریکا، انتشار دو گزارش در شبکه خبری CNN و روزنامه نیویورکتایمز، بار دیگر توجهها را به نحوه بازنمایی تهدیدهای منتسب به ایران در رسانههای جریان اصلی آمریکا جلب کرده است؛ گزارشهایی که یکی با طرح ادعای احتمال استفاده تهران از سلاحهای غیرمتعارف در خاک آمریکا و دیگری با مطرح کردن احتمال ارتباط میان زیرساختهای آبی ایران و تأسیسات موشکی، تصویری امنیتی از تحولات و زیرساختهای کشور ارائه میکنند.
اگرچه این دو گزارش موضوعات متفاوتی را بررسی میکنند، کنار هم قرار گرفتن آنها در فضای کنونی منازعه، پرسشهایی جدی درباره نقش رسانهها در شکلدهی به افکار عمومی و فراهم کردن زمینه سیاسی برای تشدید اقدامات نظامی علیه ایران ایجاد میکند.
ادعای CNN درباره احتمال حمله با بمب کثیف
شبکه خبری CNN در گزارشی که ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، به نقل از هفت مقام آمریکایی مدعی شد اطلاعات جدید ایالات متحده نشان میدهد ایران در حال بررسی طرحهایی برای هدف قرار دادن مقامهای ارشد دولت دونالد ترامپ در واشنگتن، از طریق استفاده از «بمب کثیف» یا سلاح شیمیایی است.
با این حال، نکته مهم در همین گزارش آن است که منابع مورد استناد CNN، این برنامهریزیها را لزوما نشانه حملهای قریبالوقوع ندانستهاند؛ بلکه آن را تلاشی برای حفظ گزینههای احتمالی توصیف کردهاند.
به گفته این منابع، هنوز مشخص نیست ایران تصمیم قطعی برای اجرای چنین طرحی گرفته باشد یا اساسا توان عملیاتی لازم برای انجام آن را در اختیار داشته باشد.
در واکنش به این گزارش، سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد دولت آمریکا تمامی تهدیدهای احتمالی را زیر نظر دارد، اما در حال حاضر هیچ تهدید معتبر و مشخصی علیه خاک این کشور وجود ندارد.
CNN همچنین مدعی شد نهادهای اطلاعاتی آمریکا اطلاعاتی درباره احتمال نگهداری مواد مورد استفاده در ساخت بمب در داخل ایالات متحده دریافت کردهاند؛ با این حال، منابع این شبکه درباره میزان اعتبار این اطلاعات اختلافنظر دارند.
گزارش مذکور همچنین به نگرانی برخی مقامهای آمریکایی درباره احتمال استفاده از سلاح شیمیایی علیه نیروهای این کشور در خاورمیانه اشاره میکند.
در همین حال، نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد، اتهامات مربوط به استفاده از سلاح شیمیایی را رد کرده و آنها را ادعاهایی ساختگی و بیاساس خوانده است.
بنابراین، آنچه CNN منتشر کرده، مجموعهای از ادعاهای اطلاعاتی مبتنی بر منابع ناشناس است که حتی از سوی مقامهای مورد استناد این رسانه نیز درباره قابلیت اجرا و قریبالوقوع بودن آنها قطعیتی ارائه نشده است.
فاصله میان طرح یک احتمال اطلاعاتی و اثبات وجود یک برنامه عملیاتی، نکتهای است که در ارزیابی چنین گزارشهایی نباید نادیده گرفته شود.
نیویورکتایمز؛ سدهای ایران در سایه تاسیسات موشکی
در گزارشی دیگر، روزنامه نیویورکتایمز در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶، با عنوان «جنگ ممکن است معمای دیرینه سدهای ایران را که دلیل ساخت آنها روشن نبود، حل کند»، به بررسی احتمال ارتباط میان شبکه گسترده سدها و طرحهای انتقال آب در ایران با توسعه توان نظامی و تاسیسات موشکی زیرزمینی پرداخت.
نویسندگان گزارش، سانام ماهوزی و اریکا سولومون، به نقل از شماری از تحلیلگران و کارشناسان حوزه آب و مسائل نظامی نوشتند که برخی حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به مواضع موشکی پنهان ایران، در مناطقی انجام شده که پروژههای بزرگ آبی نیز در آنها وجود دارد.
در این گزارش به پژوهشهای نیما شکری، متخصص امنیت آب در دانشگاه فناوری هامبورگ، اشاره شده است؛ او و گروه پژوهشیاش طی سالهای گذشته دستکم ۵۳۳ سد در ایران را شناسایی و بررسی کردهاند.
شکری پس از مشاهده نقشه حملات هوایی به برخی مواضع موشکی ادعایی ایران، به شباهت جغرافیایی میان محل این حملات و موقعیت سدها توجه کرده است.
نیویورکتایمز با استناد به دیدگاه هفت کارشناس حوزه آب و مسائل نظامی، این احتمال را مطرح میکند که برخی تاسیسات آبی و پروژههای انتقال آب ممکن است برای تامین پایدار آب و انرژی مجموعههای نظامی زیرزمینی مورد استفاده قرار گرفته باشند.
در این چارچوب، دنی سیترینوویچ، تحلیلگر پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، معتقد است برخورداری تاسیسات موشکی از زیرساختهای مستقل یا جایگزین میتواند تداوم فعالیت آنها را در شرایط بحران تضمین کند.
گزارش همچنین به تاسیساتی اشاره میکند که ایران از آنها با عنوان «شهرهای موشکی» یاد میکند؛ مجموعههایی از تونلها و فضاهای مستحکم زیرزمینی که بنا بر ادعای گزارش، برای نگهداری، استقرار و تولید موشکهای بالستیک و پهپادها مورد استفاده قرار میگیرند!
نویسندگان در ادامه، میان حملات نظامی به برخی مناطق و بازداشت شماری از فعالان محیطزیست در سال ۲۰۱۸ نیز ارتباط احتمالی برقرار میکنند.
در آن سال، تعدادی از فعالان حوزه حفاظت از حیاتوحش به اتهام جاسوسی بازداشت شدند و گزارش نیویورکتایمز این احتمال را مطرح میکند که فعالیت برخی از این افراد در مناطق حساس، ناخواسته آنها را در معرض ظن نهادهای امنیتی قرار داده باشد؛ هرچند خود گزارش نیز اذعان میکند که توضیح قطعی درباره علت این بازداشتها در دست نیست.
دو نمونه جغرافیایی نیز در گزارش مورد توجه قرار گرفته است: نخست، پروژه انتقال آب از منطقه زاگرس به یزد که پس از حملات هوایی ماه مارس به این منطقه، از سوی برخی کارشناسان با احتمال ملاحظات نظامی مرتبط دانسته شده است؛ دوم، منطقه حفاظتشده طارم در استان هرمزگان که در حملات هوایی ۱۴ ژوئیه هدف قرار گرفت.
به نوشته نیویورکتایمز، در جریان این حمله خانواده یک محیطبان محلی شهید شدند و ارتش آمریکا اعلام کرد زیرساختهای نظامی و دفاع ساحلی را هدف قرار داده است.
با وجود این ادعاها، نویسندگان گزارش تصریح میکنند که به دلیل محرمانه بودن برنامه موشکی ایران، ارتباط میان طرحهای چند دههای توسعه زیرساختهای آبی و تاسیسات موشکی همچنان در حد یک فرضیه و گمانهزنی باقی مانده است.
به بیان دیگر، نزدیکی جغرافیایی دو زیرساخت یا همپوشانی احتمالی موقعیت آنها، بهتنهایی اثبات نمیکند که سدها با هدف پشتیبانی از فعالیتهای نظامی ساخته شدهاند.
اعتراض کاوه مدنی؛ «اظهارات من ارتباطی با سدها و موشکها نداشت»
انتشار گزارش نیویورکتایمز با واکنش و انتقاد کاوه مدنی، متخصص شناخته شده حوزه آب و محیط زیست، نیز روبهرو شد؛ مدنی در واکنش به پاسخ این روزنامه درباره استفاده از دیدگاه هفت کارشناس بینالمللی، پرسشهایی اساسی درباره مستندات و نحوه بازتاب اظهارات کارشناسان مطرح کرد.
او در پیامی خطاب به نیویورکتایمز نوشت:
«هفت کارشناس مورد اشاره شما که ادعا میکنید پژوهشها و تحلیلهایشان را با دقت نقل کردهاید، چه کسانی هستند؟ پژوهشهای آنها کجاست و به چه نتایجی رسیدهاند؟ من یکی از افرادی هستم که در گزارش شما از او نقلقول شده، اما اظهاراتم هیچ ارتباطی با سدها یا موشکها نداشت!»
این اعتراض از آن جهت اهمیت دارد که نیویورکتایمز برای تقویت فرضیه ارتباط میان پروژههای آبی و تاسیسات موشکی، به دیدگاه کارشناسان استناد کرده است؛ در حالی که یکی از افرادی که نام و اظهاراتش در گزارش آمده، نسبت به نحوه ارتباط دادن سخنان خود با موضوع اصلی مقاله اعتراض کرده است.
بررسی متن منتشرشده نیز نشان میدهد که نام کاوه مدنی در بخشی درباره فعالیت گروههای حفاظت از محیطزیست و بازداشت فعالان محیطزیستی در سال ۲۰۱۸ آمده است.
در آن قسمت، از او نقل شده که گروههای محیطزیستی بدون دریافت مجوز از دولت و نهادهای اطلاعاتی در مناطق طبیعی فعالیت نمیکردند.
این اظهارنظر در متن مقاله، بهخودیخود تاییدی بر ارتباط سدها با تاسیسات موشکی نیست؛ موضوعی که اعتراض مدنی نیز بر آن تأکید دارد.
از گزارشگری امنیتی تا عادیسازی هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی
نکته قابل تامل در کنار هم قرار دادن این دو گزارش، نوع تصویری است که از ایران و زیرساختهای آن ارائه میشود؛ در گزارش CNN، ایران در قالب تهدیدی بالقوه علیه امنیت داخلی آمریکا به تصویر کشیده میشود؛ ادعایی که بر اطلاعات محرمانه و منابع ناشناس تکیه دارد و در عین حال، مقامهای آمریکایی نیز درباره اعتبار و امکان اجرای آن اتفاقنظر ندارند.
در گزارش نیویورکتایمز نیز بخشی از زیرساختهای آبی ایران، با وجود نقش حیاتی آنها در تامین آب، کشاورزی، انرژی و زندگی روزمره شهروندان، در چارچوب احتمالات نظامی بررسی میشوند.
طرح چنین فرضیهای در شرایط جنگی میتواند این نگرانی را ایجاد کند که زیرساختهای غیرنظامی، به تدریج در افکار عمومی به عنوان اهدافی با کارکرد نظامی معرفی شوند؛ حتی اگر شواهد ارائه شده برای اثبات این ارتباط کافی نباشد.
انتشار ادعاهای اثبات نشده درباره ماهیت نظامی زیرساختهای حیاتی، بهویژه در میانه یک منازعه نظامی، میتواند پیامدهایی فراتر از حوزه رسانه داشته باشد و بر برداشت افکار عمومی و فضای سیاسی پیرامون گزینههای نظامی اثر بگذارد.
تجربه جنگهای گذشته نیز نشان داده که روایتسازی درباره تهدیدهای امنیتی و نسبت دادن کارکرد نظامی به زیرساختها، موضوعی بسیار حساس است. از همین رو، رسانهها و نهادهای سیاسی باید میان اطلاعات تایید شده، ارزیابی کارشناسی و فرضیههای اثبات نشده مرز روشنی قائل شوند.
سدها، شبکههای انتقال آب، نیروگاهها و دیگر زیرساختهای حیاتی، پیش از هر چیز بخشی از داراییهای عمومی و نیازهای اساسی مردم هستند.
هرگونه ادعای ارتباط آنها با فعالیتهای نظامی باید بر شواهد مستقل، دقیق و قابل ارزیابی استوار باشد؛ نه صرفا بر شباهت نقشهها، مجاورت جغرافیایی یا برداشتهای احتمالی و در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا انتشار این گزارشها به روشنتر شدن واقعیتهای امنیتی کمک میکند یا با برجستهسازی فرضیههای اثبات نشده، زمینه ذهنی و سیاسی لازم برای پذیرش حمله به زیرساختهای حیاتی ایران را فراهم میسازد؟/
برنامه نویس، دانشآموخته علوم سیاسی و پژوهشگر تحریمهای اقتصادی






