به گزارش نقطه تسلیم، از دیرباز مساجد به عنوان پایگاهی مردمی، اجتماعی در کشور نقش مهمی را در جامعه ایفا نموده است، بطوری که اداره آن از سوی مردم و به دست معتمدین محل و با هزینههای مردمی بوده و حتی اگر در شهر دوری بزنیم و از مساجد قدیمی دیدن نماییم خواهیم دید که مساجد بنام افراد و بانیان آن مزین و یا شهرت دارد و یا در گوشهای از آن اسم بانیان و سازندگان آن نوشته شده است.
حال به مرور زمان و با تغییرات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، اداره اوقاف به میان آمده و در کنار کمکهای مردمی بخشی از هزینههای بعضی از مساجد را متقبل گردیده است، اما آنچه در این یاداشت مد نظر است بحث اقتصادی و شرایط جدید درآمد – هزینه مساجد در شرایط اقتصادی جدید است.
امروزه با توجه به شرایط سخت اقتصادی جامعه، کمکهای مردمی که سهم بزرگی از هزینههای مساجد را پوشش میداد به شدت کاهش یافته است؛ بطوری که حتی به جرات میتوان گفت در بعضی از مساجد این کمکها به صفر رسیده است.
با توجه به این شرایط، مساجد هم رویکرد اقتصادی خود را تغییر دادهاند و از جنبه مذهبی – فرهنگی به جنبه فرهنگی – اقتصادی و استقلال مالی حرکت نمودهاند، بطوری که شاهد آن هستیم با اجاره فضاهای خود جهت مراسمات، ساخت مغازه، کارگاهها و غیره به خودکفایی مالی و درآمدهای بالایی رسیدهاند.
اما آنچه به دلیل معافیتهای مالیات بر درآمد خود و یا نداشتن حساب بانکی رسمی، نداشتن شناسه ملی و اقتصادی، از دید مسئولین امر پنهان و یا مسکوت مانده است، حسابرسی و نظارت بر مباحث مالی مساجد میباشد، بگونهای که در زمان انتخاب هیئت امناء مساجد و صدور احکام آنان استعلامات و فرم های گوناگون اخذ میگردد و گاها حتی تحقیقهای میدانی صورت میپذیرد، اما هیچ نهاد، ارگانی از شماره حساب مسجد، نوع حساب مسجد، مسئول مالی، میزان درآمد، هزینه کردها، صورتهای مالی، اموال مساجد و غیره سوالی نمیکند.
این مساجد با درآمدهای گاها میلیونی ماهانه که جزئی از بیت المال است و همچنین معافیت آنان از هزینه آب و برق و گاز و وجود گردش مالی بالا و به طبع آن ایجاد امتیاز وامهای مختلف با بهرههای پایین، تنها با یک حساب و با دو امضاء بانکی اداره می گردد و نه مطابق قوانین که کمتر کسی به آن توجه میکند، اداره اوقاف در زمینه مساجد به مردم و هیچ نهاد و ارگانی پاسخگو نیستند و جامعه شفافیتی در این زمینهها نمی بیند که بعضا موجب بیاعتمادی مردم گردیده و شاید دلیلی هم بر کاهش کمکهای مردمی در کنار شرایط سخت اقتصادی به آن باشد.
فلذا این مهم همت مسئولین و متولیان امر همچون نماینده ولی فقیه و امام جمعه محترم، اداره اوقاف و امور خیریه و امور مساجد را میطلبد تا چهارچوبی را شکل دهند که این امر سامان یابد و موجب شفافیت گردد و به نفع مردم و ایجاد اشتغال جوانان، رفع مشکلات آنان، شکلگیری تعاونیهای محلی و منطقهای و تولیدیهای اقتصادی – مذهبی تبدیل گردد و همانند گذشته مساجد به کانون رشد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی شهر و کشور کمک نماید و از آسیبهای اجتماعی جلوگیری نماید./
کارشناس مالی، فعال حوزه فرهنگی و سیاسی
