به گزارش سرویس خارجی نقطه تسلیم، فریدریک کِمپ رییس و مدیر اجرایی شورای آنتلانیتک در مقالهای که در وبسایت این شورا منتشر شد نوشت: از نگاه کشورهای حاشیه خلیج فارس، انتخابات میاندورهای آمریکا بیش از آنکه یک رقابت سیاسی داخلی باشد، به همهپرسی درباره عملکرد دونالد ترامپ، رئیسجمهور این کشور، شباهت دارد؛ همهپرسیای که پیامدهای آن تقریباً از مرزهای آمریکا فراتر خواهد رفت و بخشهای گستردهای از جهان را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
یکی از مقامهای ارشد اماراتی با لحنی کنایهآمیز به من گفت که منصفانه نیست او و دیگر متحدان آمریکا امکان شرکت در این انتخابات را ندارند؛ چراکه پیامدهای نتایج آن، تقریباً در همه نقاط جهان بر زندگی افرادی غیرآمریکایی نیز اثر خواهد گذاشت. این موضوع بهویژه در منطقه خلیج فارس اهمیت دارد؛ جایی که شهروندان کشورهای عربی خود را برای احتمال ازسرگیری حملات علیه ایران آماده میکردند.
جنگی که بهصورت متناوب ادامه یافته و اکنون وارد نهمین ماه خود شده است. ازسرگیری درگیریها تقریباً بهطور قطع میتواند حملات پهپادی و موشکی ایران به اهدافی در کشورهای حاشیه خلیج فارس را نیز در پی داشته باشد.
در حالی که آمریکاییها با رأی خود درباره افزایش هزینههای زندگی، عملکرد رئیسجمهور و آینده نامطمئن کشورشان تصمیم میگرفتند، بخش بزرگی از جهان در انتظار نشانههایی بود تا دریابد قدرتمندترین کشور جهان چگونه از قدرت خود استفاده خواهد کرد، چه میزان از متحدانش حمایت میکند و در مقطعی حساس و تاریخی چگونه در برابر رقبای خود خواهد ایستاد.
آیا ایالات متحده به تعهدات بینالمللی خود، چه در چارچوب معاهدات و چه خارج از آنها، پایبند خواهد ماند؟ ترامپ که در دو سال پایانی ریاستجمهوری خود به دنبال تثبیت میراث سیاسی خویش است، چگونه جنگهای اروپا و خاورمیانه را مدیریت خواهد کرد؛ جنگهایی که پیامدهای آنها از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته است؟
از سوی دیگر، در شرایطی که هوش مصنوعی با سرعتی نگرانکننده اقتصادها و جوامع را دگرگون میکند، دولت ترامپ چه رویکردی برای تنظیم مقررات شرکتهای قدرتمند این حوزه و همکاری با شرکای بینالمللی بهمنظور مدیریت آثار جهانی این فناوری در پیش خواهد گرفت؟
در پس همه این پرسشها، یک نگرانی اساسی وجود دارد: اگر شکافهای سیاسی و اجتماعی در داخل آمریکا عمیقتر شود، آیا واشنگتن در شرایطی که تهدیدهای بینالمللی رو به افزایش است، توان و تمرکز لازم برای مدیریت تحولات جهانی را حفظ خواهد کرد؟
اهمیت جهانی انتخابات آمریکا
در طول زندگیام، هیچگاه شاهد چنین میزان گستردهای از توجه بینالمللی به انتخابات غیرریاستجمهوری آمریکا نبودهام. در هفته گذشته، بارها با طرفهای اماراتی درباره جزئیات پیچیده رقابتهای انتخاباتی مجلس سنا، از آلاسکا تا میشیگان و از مین تا تگزاس، گفتوگو کردم.
آنچه در این گفتوگوها بیش از همه توجهم را جلب کرد، نگرانی عمیق درباره افزایش بیثباتی منطقهای و جهانی، تردیدها نسبت به ثبات و استمرار سیاستهای ایالات متحده و همچنین دغدغههای فزاینده درباره پیامدهای پیشرفت هوش مصنوعی بود؛ فناوریای که بخش مهمی از تحولات آن در آمریکا شکل میگیرد.
محور اصلی این نگرانیها، برداشت طرفهای گفتوگوی من از ماهیت منحصربهفرد ریاستجمهوری ترامپ بود؛ دورانی که تصمیمگیریهای پرتحرک و اغلب غیرقابل پیشبینی رئیسجمهور، از اعمال تعرفههای تجاری گرفته تا تهدید متحدانی که از دستورات واشنگتن پیروی نمیکنند، و از برکناری رهبر ونزوئلا در یک عملیات جسورانه تا آغاز جنگی که همچنان علیه ایران ادامه دارد، ویژگی برجسته آن بوده است. جنگی که بخش عمدهای از رهبری ایران را هدف قرار داده و موجب افزایش قیمت جهانی انرژی شده است.
در ضیافت شامی با حضور مدیران شرکتهای اروپایی فعال در حوزه انرژی، یکی از حاضران با اشاره به اهمیت انتخابات میاندورهای گفت: «تعجبآور نیست که بیش از گذشته این انتخابات را دنبال میکنیم؛ زیرا تصمیمها و اقدامات ترامپ بر همه ما تأثیر گذاشته است. میخواهیم بدانیم نتایج این انتخابات چه تأثیری بر رفتار او خواهد داشت و مهمتر از همه، چه اتفاقی در ادامه رخ خواهد داد.»
متحدان و رقبای آمریکا بهخوبی میدانند که این انتخابات صرفاً درباره تغییر توازن قدرت در واشنگتن نبود. نتایج آن بر فضایی تأثیر خواهد گذاشت که جنگها در آن ادامه مییابند، سرمایهگذاریهای اقتصادی در آن شکل میگیرند، اتحادهای بینالمللی در معرض آزمون قرار میگیرند و عصر هوشمندی و فناوریهای نوین با پیامدهای نسلی خود در حال شکلگیری است.
پیام انتخابات برای جهان، فراتر از انتظارات بسیاری از نظرسنجیها بود؛ چراکه دموکراتها توانستند با اختلافی روشن، کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به دست بگیرند.
این نتیجه را میتوان نوعی مخالفت جدی با عملکرد ترامپ دانست که در حوزههای داخلی، محدودیتهای قابلتوجهی بر قدرت او تحمیل خواهد کرد. با این حال، چنین وضعیتی ممکن است رئیسجمهور آمریکا را به سمت اقدامات تهاجمیتر از طریق صدور فرمانهای اجرایی سوق دهد؛ بهویژه در عرصه سیاست خارجی که همچنان از آزادی عمل بیشتری برخوردار خواهد بود.
در اختیار گرفتن مجلس نمایندگان از سوی دموکراتها به معنای نظارت و بررسی دقیقتر اقدامات گذشته و آینده ترامپ، محدودیت بیشتر بر اولویتهای هزینهای دولت و تقابل شدیدتر بر سر استفاده مستمر رئیسجمهور از اختیارات اجرایی خواهد بود.
همچنین، کنترل سنا به دموکراتها امکان میدهد انتصابهای قضایی و اداری مورد نظر ترامپ را مؤثرتر مسدود کنند. ترامپ پیش از انتخابات نیز پیشبینی کرده بود که در صورت پیروزی دموکراتها، به «آقای وتو» تبدیل خواهد شد؛ زیرا دموکراتها در هیچیک از دو مجلس به اکثریت دوسوم لازم برای بیاثر کردن وتوی رئیسجمهور دست نیافتهاند.
در این میان، یک نگرانی جدی وجود دارد: ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، ممکن است تصور کنند دو سال آینده بهترین فرصت برای بهرهبرداری از تحولات منطقهای است؛ آن هم در شرایطی که رئیسجمهور آمریکا در مقایسه با بسیاری از رؤسایجمهور پیشین و احتمالاً جانشینان آینده خود، تمایل بیشتری به مصالحه با آنها نشان داده است.
پوتین ممکن است در زمستانی دشوار، فشار بر اوکراین را افزایش دهد و شی جینپینگ نیز احتمالاً تحرکات نظامی خود در اطراف تایوان را گسترش خواهد داد؛ اقداماتی که میتواند با توجه به آمادگی ترامپ برای دادن امتیاز به هر دو رهبر، با جسارت بیشتری دنبال شود.
ترامپ اخیراً در مورد روسیه، برخی تحریمهای انرژی را کاهش داده و در ارتباط با چین نیز تحویل تسلیحات به تایوان را به تعویق انداخته است.
ایران؛ گام بعدی تهران چه خواهد بود؟
در منطقه خلیج فارس، پیامدهای انتخابات آمریکا ممکن است سریعتر و ملموستر آشکار شود. ایرانیها احتمالاً نتیجه انتخابات را رأیی علیه جنگ ترامپ تلقی خواهند کرد و در نتیجه، تمایل کمتری برای مذاکره درباره آینده توانمندیهای هستهای خود نشان خواهند داد.
ایران تاکنون واکنشی محتاطانه اما مثبت به نامه جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، درباره ازسرگیری مذاکرات نشان داده است. این نامه از طریق میانجیهای قطری به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، تحویل داده شده بود.
مقامهای ایرانی این اقدام را گامی سازنده توصیف کردهاند و رایزنیهای دیپلماتیک در دوحه همچنان ادامه دارد؛ با این حال، دستیابی به توافقی فوری و نزدیک همچنان دور از انتظار به نظر میرسد.
الکس پلیتساس، که بخش عمده فعالیت حرفهای خود را در پنتاگون و با تمرکز بر مسائل خاورمیانه سپری کرده است، تحولات اخیر را دنبال میکند. او به من میگوید مقامهای آمریکایی بیش از گذشته به وجود اختلافنظر در ساختار حاکمیت ایران پی بردهاند؛ بهویژه شکاف میان جریانهایی که به دنبال دستیابی به توافقی دیپلماتیک هستند و تندروهای مستقر در دستگاه امنیتی که همچنان در برابر هرگونه امتیازدهی مقاومت میکنند.
این اختلافات داخلی، در کنار تفاوتهای اساسی دو طرف درباره لغو تحریمها، برنامه هستهای ایران و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، دستیابی به یک توافق در آینده نزدیک را دشوار کرده است.
ممکن است تهران همچنان آمادگی ادامه گفتوگوها را داشته باشد، اما شواهد چندانی وجود ندارد که نشان دهد رهبران ایران درباره امتیازهای ضروری برای دستیابی به توافق به جمعبندی مشترکی رسیدهاند.
ترکیب اختلافات داخلی ایران، توقف مذاکرات، افزایش تهدیدهای متقابل و بازسازی توان نظامی قدرتمند آمریکا در منطقه، شرایطی بسیار خطرناک ایجاد کرده است. به نظر میرسد دوره بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای آمریکا میتواند مقطعی تعیینکننده باشد.
به اعتقاد پلیتساس، اگر دو طرف نتوانند به توافق برسند و درگیریها بار دیگر آغاز شود، ایران احتمالاً راهبرد نامتقارن چهارمرحلهای خود را برای جبران برتری نظامی متعارف و چشمگیر آمریکا دنبال خواهد کرد.
نخست، تهران تلاش خواهد کرد شمار تلفات نیروهای آمریکایی را افزایش دهد تا هزینه سیاسی ادامه عملیات نظامی برای دولت آمریکا بالا برود.
دوم، حملات خود به کشورهای همسایه در خلیج فارس را از سر خواهد گرفت تا این کشورها را وادار کند برای پایان دادن به جنگ بر ترامپ فشار وارد کنند.
سوم، ایران به عملیات اطلاعاتی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی در داخل آمریکا ادامه خواهد داد؛ اقداماتی که تهران در آستانه انتخابات میاندورهای نیز آنها را افزایش داده بود و هدف اصلی آن، ایجاد شکاف در پایگاه سیاسی ترامپ است.
چهارم، ایران میکوشد از طریق تشدید حملات به کشتیرانی، فشار اقتصادی بر آمریکا و شرکای آن را افزایش دهد؛ اقدامی که با هدف بالا بردن قیمت انرژی و کالاهای مصرفی انجام خواهد شد.
به نظر میرسد ساختار امنیتی ایران از نتایج انتخابات آمریکا چنین برداشت کند که گذشت زمان به سود تهران است؛ بنابراین، احتمالاً به استفاده از همین الگوی چهارمرحلهای ادامه خواهد داد.
احتمال تشدید حملات آمریکا به ایران
در صورتی که ایران بهطور غیرمنتظره با یک توافق مذاکرهشده موافقت نکند، محتملترین سناریو از نگاه نویسنده، اجرای مجموعهای مستمر از حملات آمریکا خواهد بود؛ حملاتی که هدف آنها تضعیف قابلتوجه توان نظامی باقیمانده ایران و وارد کردن آسیب به زیرساختهای انرژی این کشور است.
ترامپ روز یکشنبه در گردهمایی انتخاباتی خود در ایالت آیووا اعلام کرد که اخیراً به دلیل تمایل نداشتن به وارد شدن تلفات انسانی، از حمله به ایران خودداری کرده است. با این حال، او افزود: «اما بالاخره در مقطعی باید با چکش به سراغ آنها برویم.»؛ این اظهارنظر میتواند نشاندهنده تصمیمی فراتر از یک عملیات تنبیهی محدود و کوتاهمدت باشد.
به گفته پلیتساس، اگر ترامپ تصمیم به انجام حملهای گستردهتر بگیرد، ممکن است هدف اصلی او تضعیف جدی توانمندیهای نظامی باقیمانده ایران باشد.
او معتقد است دولت آمریکا با انهدام بخش کافی از زیرساختهای موشکی و پهپادی ایران، میتواند مدعی شود که تهران دیگر تهدیدی موجودیتی برای اسرائیل یا تهدیدی غیرقابلقبول برای نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه محسوب نمیشود و اگر این حملات با نابودی یا تضعیف نیروی هوایی و دریایی باقیمانده ایران همراه شود، ترامپ فرصت خواهد داشت اعلام کند که اهداف اصلی نظامی ایالات متحده محقق شده است.
پلیتساس درباره سایر اهداف احتمالی در ایران نیز میگوید دولت آمریکا احتمالاً به دنبال حمله به کوه پیکاکس (کلنگ) است تا ورودیهای تأسیسات هستهای زیرزمینی واقع در آن را مسدود کند، نه اینکه الزاماً این تأسیسات را بهطور کامل نابود سازد.
بر اساس این سناریو، آمریکا میتواند پس از مسدود کردن ورودیها، همچنان از طریق ماهواره این محل را زیر نظر داشته باشد و در صورت تلاش ایران برای دسترسی مجدد به آن، حملات دیگری انجام دهد.
در چنین شرایطی، ترامپ ممکن است به دولتهای اروپایی، کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهای آسیایی که اقتصادشان به انرژی و تجارت عبوری از تنگه هرمز وابستگی زیادی دارد، اعلام کند که مسئولیت اصلی تأمین امنیت این آبراه از این پس بر عهده خود آنهاست.
مقامهای کشورهای حاشیه خلیج فارس نگراناند که چنین تصمیمی در عمل به معنای رها کردن منطقه از سوی آمریکا باشد؛ زیرا این کشورها نه از وحدت کافی برخوردارند و نه توان لازم را برای مهار ایران در اختیار دارند.
بسته به اینکه آمریکا، اسرائیل یا هر دو در حملات احتمالی آینده چه اهدافی را در ایران انتخاب کنند، تهران ممکن است با حملات گستردهای علیه پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه و زیرساختهای کشورهای حاشیه خلیج فارس، از جمله تأسیسات نفت و گاز، پاسخ دهد. چنین واکنشی میتواند چرخهای از حملات تلافیجویانه میان ایران و کشورهای منطقه را به دنبال داشته باشد.
یکی از مقامهای ارشد اماراتی در این باره به من گفت: «امارات خود را برای بدترین سناریو آماده میکند، اما همچنان به دستیابی به یک راهحل امیدوار است. آنچه ما میخواهیم، ادامه فشار اقتصادی برای دستیابی به یک نتیجه سیاسی است، نه ورود به جنگ.»
این مقام اماراتی معتقد است ادامه فشارها برای شش تا هشت ماه دیگر میتواند به میانجیها فرصت دهد تا تلاشهای دیپلماتیک خود را پیش ببرند و طرفهای ایرانی که تاکنون تمایلی به امتیازدهی نداشتهاند، بهتدریج به ارائه امتیازهای ضروری، بهویژه در مذاکرات مربوط به برنامه هستهای، ترغیب شوند.
او تأکید کرد که تحقق چنین هدفی به صبر و پایداری نیاز دارد؛ شرایطی که شاید ترامپ پس از عبور از انتخابات میاندورهای و رهایی از فشارهای سیاسی ناشی از آن، آمادگی بیشتری برای پذیرش آن داشته باشد.
با این حال، در نهایت این ترامپ است که درباره چنین تصمیمی حرف آخر را خواهد زد./
برنامه نویس، دانشآموخته علوم سیاسی و پژوهشگر تحریمهای اقتصادی





